شرایط بازرسی نظام مهندسی + وظایف و اختیارات بازرس نظام مهندسی ساختمان

بازرسان سازمان نظام مهندسی به عنوان چشم بینا و رکن نظارتی درون‌سازمانی عمل می‌کنند و وظایف مهمی بردوش دارند. تمامی وظایف بازرس نظام مهندسی ساختمان به جلوگیری از انحرافات مالی، فنی، مهندسی و اداری و اجرایی خلاصه میشود.  در این مطلب جامع، به بررسی دقیق هویت، شرایط صلاحیت بازرسی، وظایف، نحوه عملکرد و فرآیند انتخاب بازرسان سازمان نظام مهندسی ساختمان می‌پردازیم. این سمت در نظام مهندسی بسیار سطح بالایی دارد.

بازرسان سازمان نظام مهندسی کیستند؟

بر اساس ماده ۷۳ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، بازرسان یکی از ارکان اصلی سازمان نظام مهندسیاستان‌ها هستند. به طور کلی و خلاصه شده، بازرس یا هیئت بازرسان، مرجع نظارتی درون‌سازمانی است که وظیفه دارد بر عملکرد مالی، اداری و اجرایی هیئت مدیره سازمان نظارت کند و گزارش‌های خود را به مجمع عمومی (که متشکل از خود اعضای سازمان است) ارائه دهد. در هر استان در کشور، بسته به تعداد اعضای سازمان، یک هیئت بازرسان متشکل از ۲ یا ۳ عضو اصلی و یک عضو علی‌البدل تشکیل می‌شود.

شرایط صلاحیت بازرسان سازمان نظام مهندسی ساختمان چیست؟

هر مهندسی نمی‌تواند به عنوان بازرس انتخاب شود. این سمت سختی و چالش های خاص خودش را دارد.  با توجه به حساسیت بالا و ماهیت نظارتی این نقش، کاندیداهای بازرسی باید شرایط عمومی و اختصاصی ویژه‌ای داشته باشند.

شرایط عمومی صلاحیت بازرسان نظام مهندسی ساختمان:

• داشتن تابعیت جمهوری اسلامی ایران.

• نداشتن سوءپیشینه کیفری مؤثر و عدم وابستگی به گروه‌های غیرقانونی.

• عدم اعتیاد به مواد مخدر.

• داشتن کارت عضویت معتبر و فعال در سازمان نظام مهندسی استان مربوطه.

شرایط اختصاصی و حرفه‌ای بازرسی نظام مهندسی:

• پروانه اشتغال به کار مهندسی:  اولین شرط، داشتن پروانه نظام مهندسیاست. بازرس باید در آزمون مرتبط شرکت کرده و قبول شود.  دارا بودن پروانه اشتغال به کار مهندسی پایه ۱ یا ارشد (در برخی استان‌ها با شرایط خاص پایه ۲ نیز پذیرفته می‌شود، اما اولویت با پایه‌های بالاتر است) شرط بسیار مهم، بازرسی است.

• سابقه کار: داشتن حداقل ۱۰ سال سابقه کار حرفه‌ای و مهندسی از زمان اخذ مدرک تحصیلی بسیار ضروری است.

• عدم محکومیت انتظامی: سومین شرط صلاحیت بازرسی نظام مهندسی، عدم داشتن محکومیت انتظامی درجه ۳ و بالاتر در شورای انتظامی سازمان در ۵ سال گذشته است.

• عدم عضویت همزمان در سایر ارکان: کاندیدای بازرسی نباید عضو هیئت مدیره، شورای انتظامی یا کارکنان حقوق‌بگیر سازمان باشد (جهت حفظ استقلال کامل بازرس).

• تسلط بر امور مالی و قوانین: داشتن اطلاعات کافی در زمینه قوانین بودجه، حسابداری و قوانین مربوط به نظام مهندسی، شرایط عمومی پیمان،آیین نامه اجرایی نظام مهندسیبسیار مهم است.

۳. وظایف بازرس نظام مهندسی ساختمان

وظایف بازرسان نظام مهندسی ساختمان، عمدتاً حول محور نظارت بر عملکرد «هیئت مدیره» و «امور مالی سازمان» می‌چرخد، نه نظارت مستقیم بر کارگاه‌های ساختمانی (که وظیفه مهندسان ناظر است). وظایف کلیدی آن‌ها طبق قانون عبارتند از:

• بررسی ترازنامه و صورت‌های مالی: بازرسان باید تمام دفاتر مالی، اسناد هزینه‌ها، درآمدها و ترازنامه سالانه سازمان را بررسی کرده و صحت آن‌ها را تأیید یا رد کنند.

• تهیه گزارش سالانه: ارائه گزارش جامع از عملکرد مالی و اداری سازمان به مجمع عمومی سالانه.

• نظارت بر اجرای مصوبات مجمع عمومی: اطمینان از اینکه هیئت مدیره دقیقاً مصوبات مجمع عمومی و بودجه مصوب را اجرا می‌کند.

• بررسی شکایات اعضا: رسیدگی به شکایات اعضای سازمان نسبت به عملکرد اداری و مالی هیئت مدیره و ارائه گزارش به مراجع ذی‌صلاح.

• اظهار نظر درباره بودجه پیشنهادی: بررسی پیش‌نویس بودجه سالانه ارائه شده توسط هیئت مدیره قبل از ارائه به مجمع عمومی.

• تقاضای تشکیل مجمع عمومی فوق‌العاده: در صورتی که بازرسان انحراف شدیدی در عملکرد هیئت مدیره مشاهده کنند، حق دارند درخواست تشکیل مجمع عمومی فوق‌العاده را بدهند.

۴. نحوه بازرسی ساختمان با پروانه نظام مهندسی

در این بخش لازم است یک تفکیک مهم انجام دهیم:

• هیئت بازرسان سازمان: وظیفه نظارت بر خود سازمان را دارند (که در بخش‌های قبل توضیح داده شد).

• مهندس ناظر (با پروانه نظام مهندسی): وظیفه نظارت بر روند ساخت‌وساز ساختمان‌های شهری را دارد.

وقتی صحبت از «نحوه بازرسی ساختمان با پروانه» می‌شود، منظور عملکرد مهندسان ناظری است که از سوی سازمان برای کنترل پروژه‌ها ارجاع کار می‌شوند. فرآیند این بازرسی و نظارت به شرح زیر است:

• صدور پروانه ساخت و ارجاع کار ملکی
• بازدید از کارگاه و کنترل مدارک نقشه‌ها، پروانه
• نظارت مستمر بر مراحل اجرایی (تخریب، فونداسیون، اسکلت، سفت‌کاری، نازک‌کاری
• ثبت گزارش‌های مرحله‌ای در سامانه نظام مهندسی صدور تاییدیه نهایی جهت اخذ پایان‌کار شهرداری

مراحل کلیدی بازرسی ساختمان توسط ناظر:

1. کنترل انطباق عملیات با نقشه‌ها: ناظر موظف است ابعاد زمین، بر و کف، و مشخصات سازه‌ای و معماری را با نقشه‌های مصوب شهرداری و نظام مهندسی تطبیق دهد.

2. بررسی ایمنی کارگاه (HSE): اطمینان از وجود تجهیزات ایمنی، داربست‌های استاندارد و حفاظت از ساختمان‌های مجاور.

3. تست و آزمایش مواد و مصالح: تاکید بر انجام آزمایش‌های بتن، میلگرد و جوش و بررسی نتایج آزمایشگاهی.

4. گزارش‌دهی مرحله‌ای: ناظر باید در پایان هر مرحله کلیدی (پایان فونداسیون، پایان اسکلت، پایان سفت‌کاری و پایان نازک‌کاری) گزارش خود را به مرجع صدور پروانه (شهرداری) و سازمان نظام مهندسی ارسال کند. اگر تخلفی رخ دهد، ناظر موظف است دستور توقف کار را صادر و به شهرداری گزارش کند.

مطلب مرتبط: بازرسی گاز نظام مهندسی چه شغلی است؟

۵. نحوه انتخاب بازرسان سازمان

فرآیند انتخاب بازرسان یک فرآیند کاملاً دموکراتیک و مبتنی بر آرای اعضای خود سازمان است:

1. اعلام داوطلبی: سازمان نظام مهندسی استان طی یک فراخوان عمومی، از مهندسان واجد شرایط دعوت می‌کند تا در مهلت مقرر برای کاندیداتوری بازرسی ثبت‌نام کنند.

2. احراز صلاحیت: کمیته اجرایی انتخابات و دستگاه نظارت (وزارت راه و شهرسازی) مدارک کاندیداها را بررسی کرده و لیست نهایی افراد واجد شرایط را منتشر می‌کنند.

3. برگزاری انتخابات در مجمع عمومی: بازرسان مستقیماً توسط اعضای سازمان در جلسه مجمع عمومی (یا همزمان با انتخابات هیئت مدیره در صندوق‌های رای) انتخاب می‌شوند. هر عضو حق رای دادن به کاندیداهای مورد نظر خود را دارد.

4. مدت تصدی: بازرسان برای یک دوره ۳ ساله انتخاب می‌شوند و انتخاب مجدد آن‌ها برای دوره‌های بعدی در صورت رای آوردن بلامانع است.

5. ترتیب آرا: افرادی که بیشترین آرا را کسب کنند به عنوان بازرسان اصلی و نفر بعدی به عنوان بازرس علی‌البدل انتخاب می‌شود تا در صورت استعفا، فوت یا سلب صلاحیت یکی از اعضا، جایگزین وی شود.

آیا شغل بازرسی نظام مهندسی خوب است