به طور خلاصه مبحث بیست و یکم مقررات ملی ساختمان با عنوان “پدافند غیرعامل”، مجموعه‌ای از اصول و تدابیر فنی را تشریح می‌کند که هدف اصلی آن‌ها کاهش آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها و ساختمان‌ها در برابر تهدیدات طبیعی و انسانی است. به طور خلاصه مبحث 21، بدون نیاز به اقدامات نظامی، بر طراحی و اجرای ساختمان‌هایی تمرکز دارد که در شرایط بحران، پایداری، ایمنی و تداوم خدمات خود را حفظ کنند. در ادامه یک سری نکات و صفحات مهم مبحث 21 توضیح داده شده که هم برای شب امتحانی ها مناسبه و هم برای داوطلبینی که میخواهند جمع بندی داشته باشند.
اهداف و ضرورت‌های پدافند غیرعامل خلاصه شده در مبحث 21
به طور خلاصه مبحث 21 اجرای اصول پدافند غیرعامل در ساخت‌وساز، با هدف حفاظت از سرمایه‌های ملی و انسانی انجام میگیرد. مهم‌ترین اهداف آن عبارتند از:
- حفظ جان انسان‌ها در شرایط اضطراری.
- کاهش خسارات جانی و مالی در برابر بلایای طبیعی (مانند زلزله و سیل) و تهدیدات انسانی (مانند جنگ و حملات تروریستی).
- تضمین تداوم عملکرد ساختمان‌های حیاتی مثل بیمارستان‌ها و مراکز امنیتی.
- افزایش تاب‌آوری شهرها و زیرساخت‌های کلیدی در برابر بحران‌ها.
صفحات مهم مبحث ۲۱
| صفحات | عنوان |
| ۲۴ تا ۲۶ | نمای ساختمان – پنجره‌ها و بازشوها |
| ۲۸ | مکان‌یابی فضای امن |
| ۳۳ | انواع موج انفجار |
| ۵۶ | تأثیر جرم |
| ۵۸ | مستهلک‌کننده‌های انرژی |
| ۹۲ و ۹۳ | ملاحظات تأسیسات مکانیکی |
| ۱۰۶ و ۱۰۷ | آسانسورهای اضطراری |
10 نکته آزمونی برای مبحث 21
.1 در تحلیل سازه تحت بارهای انفجاری، مدلسازی بهصورت سیستم یک درجه آزادی (SDOF (کاربرد دارد.
.2 تعیین دوران های مجاز برای اعضای سازهای بر اساس سطح عملکرد ایمنی جانی یا آستانه فروریزش صورت میگیرد .
.3 روش استاتیکی معادل با اعمال ضرایب اطمینان، جایگزینی برای تحلیل دینامیکی در طراحی سازههای مقاوم در برابر
انفجار است.
.4 در تحلیل دینامیکی، در نظر گرفتن اثرات غیرخطی مصالح و هندسه سازه اهمیت دارد.
.5 استفاده از مفاصل پالستیک در تحلیل، نشاندهنده نواحی محتمل تسلیم در سازه است.
.6 در طراحی سازههای مقاوم در برابر انفجار، کنترل تغییرمکانهای نسبی طبقات (Drift (ضروری است.
.7 اعمال ترکیب بارهای ویژه شامل بار انفجار به همراه بارهای مرده و زنده در طراحی الزامی است.
.8 در نظر گرفتن اثرات بارگذاری متقارن و نامتقارن انفجار در تحلیل سازه اهمیت دارد.
.9 استفاده از تحلیل تاریخچه زمانی غیرخطی برای بررسی دقیقتر پاسخ سازه تحت بار انفجار توصیه میشود.
.10 در طراحی، باید مقاومت کافی برای اعضای بحرانی مانند ستون های گوشهای در برابر بارهای انفجاری فراهم شود.
خلاصه مبحث 21 بخش پدافند غیرعامل در طراحی ساختمان
اصول اساسی پدافند غیرعامل در طراحی ساختمان‌ها بر چهار محور اصلی استوار است:
۱. مقاومت سازهای و استحکام
این اصل شامل استفاده از مصالح مقاوم در برابر ضربه و حرارت، طراحی سازههای انعطاف‌پذیر برای مقابله با انرژی حاصل از انفجار و زلزله، و ایجاد سیستم‌های باربر مضاعف برای جلوگیری از فروپاشی ناگهانی سازه است.
۲. جانمایی و پراکندگی
برای کاهش آسیب‌پذیری، لازم است فاصله مناسبی بین ساختمان‌های حیاتی و نقاط خطرپذیر (مانند پمپ‌بنزین‌ها) حفظ شود. همچنین، جانمایی زیرساخت‌های حساس در مکان‌های کم‌خطر و احداث ساختمان‌های مهم در نقاط امن یا زیر سطح زمین از دیگر تدابیر مهم در این بخش است.
۳. استتار و کاهش قابلیت شناسایی
این اصل به طراحی ساختمان‌ها به گونه‌ای می‌پردازد که از دید دشمن پنهان بمانند. استفاده از پوشش‌های خاص برای جلوگیری از بازتاب امواج راداری و طراحی معماری با هدف کاهش جلب توجه از جمله اقدامات این بخش است.
۴. تداوم خدمات و حفاظت فیزیکی
برای اطمینان از عملکرد پایدار در بحران، باید سیستم‌های حیاتی مانند برق اضطراری و ذخیره‌سازی آب و سوخت در ساختمان‌ها پیش‌بینی شود. همچنین، مسیرهای خروج اضطراری و پناهگاه‌های امن باید تعبیه شده و اقدامات امنیتی مانند نصب درب‌ها و دیوارهای ضد انفجار و سیستم‌های نظارتی هوشمند انجام گیرد.
خلاصه مبحث 21 بخش الزامات زیرساختی و نظارتی
- شبکه‌های حمل‌ونقل باید با مسیرهای جایگزین طراحی شوند تا در شرایط اضطراری دچار اختلال نشوند.
- سیستم‌های مخابراتی پشتیبان برای تداوم ارتباطات در بحران ضروری است.
- پروژه‌های ساختمانی بزرگ باید شامل گزارش ارزیابی ریسک باشند.
- نظارت بر اجرای اصول پدافند غیرعامل بر عهده نهادهای مسئول مانند سازمان پدافند غیرعامل کشور است.
نمونه ساختمان‌های مشمول
الزام رعایت اصول پدافند غیرعامل در طراحی و ساخت انواع ساختمان‌ها، به ویژه ساختمان‌های زیر، ضروری است:
- مراکز درمانی و بیمارستان‌ها
- ساختمان‌های دولتی و امنیتی
- مراکز تجاری و مسکونی بلندمرتبه
- زیرساخت‌های شهری حیاتی مانند پل‌ها و تونل‌ها
مطلب مرتبط: خلاصه مبحث 20
نکات مهم مبحث 21
۲-۶-۱-۲۱ خلاصه مبحث 21 بخش نقش معماری (صفحه ۳)
نقش مهندس معمار در کاهش آسیب‌های ناشی از انفجار
در طراحی فضاهای داخلی و خارجی ساختمان، مهندس معمار مسئول است با اتخاذ تدابیر خاص، خسارات جانی و مالی ناشی از انفجار را به حداقل برساند. این مسئولیت‌ها شامل موارد زیر است:
تعیین شکل ساختمان: با هماهنگی مهندس سازه، شکل بنا باید به گونه‌ای طراحی شود که مقاومت بیشتری در برابر امواج انفجار داشته باشد.
تعیین محل رایزرها: با هماهنگی مهندس تأسیسات، محل قرارگیری رایزرها (کانال‌های تأسیساتی) باید به نحوی باشد که در صورت انفجار، کمترین آسیب را ببینند.
موقعیت و ابعاد بازشوها: مکان و اندازه پنجره‌ها و درها باید به دقت انتخاب شود تا در شرایط بحرانی، به جای افزایش خسارت، به تخلیه فشار انفجار کمک کنند.
پیش‌بینی فضای امن: مهندس معمار باید فضاهایی با قابلیت چندمنظوره (مثلاً یک پناهگاه) را در طراحی لحاظ کند تا در زمان بحران، مکانی امن برای افراد فراهم شود.
سری به خلاصه مبحث 22، خلاصه مبحث 19 و دیگر مباحث بزنید.
۷-۱-۲۱ خلاصه مبحث 21 بخش سطوح عملکرد ساختمان‌ها (صفحه ۴)
سطوح چهارگانه عملکرد ساختمان در برابر انفجار
عملکرد ساختمان‌ها در برابر انفجار به چهار سطح تقسیم میشود که هر یک میزان مقاومت و آسیب‌پذیری متفاوتی دارند. این سطوح شامل عملکرد سازهای و غیرسازه‌ای هستند:
سطح I: قابلیت استفاده بی‌وقفه:
محافظت: زیاد
خسارت: سطحی
توضیح: ساختمان پس از انفجار می‌تواند به عملکرد عادی خود ادامه دهد.
سطح II: ایمنی جانی:
محافظت: متوسط
خسارت: متوسط
توضیح: ساختار اصلی ساختمان حفظ میشود، اما ممکن است بخش‌هایی از آن آسیب ببینند. هدف اصلی، حفظ جان ساکنان است.
سطح III: آستانه فروریزش:
محافظت: کم
خسارت: شدید
توضیح: ساختمان در آستانه فروریزش قرار میگیرد و دچار آسیب‌های جدی میشود.
سطح IV: بی‌دفاع (لحاظ نشده):
محافظت: بدون محافظت
خسارت: خیلی شدید
توضیح: هیچ تمهیداتی برای مقاومت در برابر انفجار در نظر گرفته نشده است و ساختمان ممکن است به طور کامل فروریزد.
همانطور که در جدول ۲۱-۱-۱ (صفحه ۵) مشخص شده، عملکرد، خسارت و قابلیت مرمت این سطوح تعیین شده است و بسته به نیاز کارفرما، می‌توان سطوح عملکرد متفاوتی را برای یک ساختمان در نظر گرفت.
جدول مهم مبحث 21
اگر در مورد کتاب مبحث 21 سوالی دارید، یا میخواهید از طریق دیگری تهیه کنید، میتوانید به پشتیبانی در تلگرام رجوع کنید یا به شماره02188831021 دفتر مرکزی تماس بگیرید. درضمن به صورت حضوری هم میتوانید این کتاب را از ازبیلت بوک تهیه کنید
۸-۱-۲۱ گروه‌بندی ساختمان‌ها
در مبحث ۲۱، ساختمان‌ها بر اساس معیارهایی مانند نوع کاربری، تعداد ساکنین، زیربنا، تعداد طبقات و ارزش سرمایه‌ها به پنج گروه مختلف تقسیم می‌شوند که جزئیات آن در جدول ۲۱-۱-۲ آمده است. این گروه‌بندی، اساس اجرای تدابیر پدافند غیرعامل برای هر نوع ساختمان را مشخص می‌کند.
تعاریف کلیدی خلاصه مبحث بیست و یکم بخش گروه‌بندی ساختمان‌ها
پناهگاه: یک مکان بسته با طراحی تخصصی که نسبت به ساختمان‌های معمولی، درجه حفاظت بسیار بالاتری در برابر انواع تهدیدات دارد و امنیت جانی و روانی بیشتری را برای افراد فراهم می‌کند.
فضای امن: فضایی در داخل ساختمان که در برابر اثرات ناشی از انفجار مقاومت و ایمنی بیشتری دارد و کمتر در معرض خطر است. این فضا حتی‌الامکان باید به صورت دو یا چندمنظوره طراحی شود تا در شرایط عادی نیز قابل استفاده باشد.
مجتمع‌های مسکونی: به مجموعه‌های مسکونی گفته میشود که شامل بیش از ۲ بلوک و هر بلوک دارای ۴ طبقه یا بیشتر باشد.
مجموعه زیستی: هر محلی که انسان‌ها در آن حضور دارند و دارای چارچوب معماری و شهرسازی و محوطه باز است. این مجموعه‌ها شامل کاربری‌های مختلفی مانند مسکونی، آموزشی، تجاری، درمانی و فرهنگی می‌شوند.
جدول مهم مبحث 21
خلاصه مبحث 21 بخش راهکارهای مقابله با انهدام پیشرونده:
.1 طراحی مسیر جایگزین انتقال بار(Path Load Alternate(
.2 افزایش سختی و مقاومت اعضای بحرانی سازه
.3 طراحی اعضا با ظرفیت ویژه(Design Capacity(
.4 ایجاد پیوستگی و یکپارچگی سازه
.5 جلوگیری از تمرکز بارهای حساس در یک نقطه
.6 استفاده از سیستم های سازهای مقاومتر مثل سیستم دوگانه یا دیوار برشی
.7 افزایش شکلپذیری اعضای سازه
.8 رعایت الزامات خاص طراحی اتصاالت
.9 رعایت ضوابط ویژه در ستونهای کناری و گوشهای
.10 رعایت پیوستگی اعضای کف به دیوارها و ستون ها
کلمات کلیدی مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان
در ادامه، تعاریف مهم و پرتکرار مبحث ۲۱ (پدافند غیرعامل) را به صورت خلاصه و یک خطی مشاهده می‌کنید:
- حریم آوار: فضایی که برای انباشت آوار ناشی از تخریب سازه در نظر گرفته میشود تا مسیرهای دسترسی و خروج مسدود نشود.
- مجموعه زیستی: هر محلی که انسان‌ها در آن حضور دارند و دارای چارچوب معماری و شهرسازی و محوطه باز است.
- فضای امن – ظرفیت فضای امن: فضایی در داخل ساختمان با ایمنی و مقاومت بیشتر که تعداد افراد مجاز برای پناهگیری در آن، ظرفیت آن فضا محسوب میشود.
- موج انفجار: یک موج فشار هوا با سرعت بسیار بالا که از مرکز انفجار به سمت بیرون حرکت می‌کند.
- بار ناشی از انفجار: نیرویی که در اثر موج انفجار به سازه و اعضای آن وارد میشود.
- گام مثبت/منفی: گام مثبت شامل افزایش سریع فشار در لحظه اول انفجار و گام منفی شامل کاهش فشار هوا به زیر فشار اتمسفر در مرحله بعدی است.
- مستهلک‌کننده انرژی: ابزاری که برای جذب و کاهش انرژی مخرب وارد شده به سازه (مانند انرژی حاصل از انفجار) استفاده میشود.
- ابعاد پله در فضای باز: اندازه‌های پله‌ای که در مسیرهای خروج اضطراری در فضای باز طراحی میشود تا از تجمع افراد جلوگیری کند.
- موج فشار – موج ضربه: موج فشار همان موج انفجار است و موج ضربه نیرویی است که در اثر برخورد موج فشار با مانع به آن وارد میشود.
دانلود پی دی اف خلاصه مبحث 21
شما خلاصه مبحث بیست و یکم را مطالعه کردید، اکنون اگر سوالی در این مورد دارید مطرح کنید.