الزامات موتورخانه طبق نظام مهندسی، ضوابط مقررات ملی مقررات موتورخانه تاسیسات (بهویژه مبحث چهاردهم: تاسیسات مکانیکی و مبحث سوم: حفاظت ساختمانها در برابر حریق)، شامل ضوابط دقیقی در خصوص ابعاد، ایمنی، تهویه و ساختار معماری موتورخانه است. در ادامه الزامات طراحی موتورخانه مطابق نظام مهندسی و الزامات نصب موتورخانه طبق مقررات ملی آورده ایم. اگر مهندس تاسیسات هستید و یا برای آزمون نظام مهندسی مکانیک میخواهید آماده شوید، این مطلب خیلی برایتان مفید خواهد بود.
خلاصهای از مهمترین الزامات طراحی و اجرای موتورخانه مطابق نظام مهندسی
۱. الزامات موقعیت، ابعاد و دسترسی موتورخانه (مبحث ۱۴ و ۳)
-
ابعاد و فضا: طبق الزامات موتورخانه نظام مهندسی، فضای موتورخانه باید بهگونهای طراحی شود که امکان نصب، بازرسی، تعمیر، تعویض و نگهداری همه تجهیزات (دیگ، مشعل، پمپها، منابع انبساط و کویلی) بهراحتی فراهم باشد. فاصله بین تجهیزات و دیوارهای موتورخانه نباید از ۵۰ سانتیمتر کمتر باشد.
-
ارتفاع سقف: بر اساس استانداردهای طراحی موتورخانه طبق نظام مهندسی، حداقل ارتفاع سقف موتورخانه نباید از ۲.۲ متر کمتر باشد. در موتورخانههای بزرگتر، این ارتفاع متناسب با ابعاد دیگها و اتصالات بالای آنها افزایش مییابد.
-
درب خروج: درب موتورخانه باید به سمت بیرون باز شود، از نوع ضد حریق (دوربند زون حریق) باشد و ترجیحاً مستقیماً به فضای آزاد یا راهپله امن باز شود. اگر زیربنای موتورخانه بزرگتر از ۱۰۰ مترمربع باشد، تعبیه دو درب خروج الزامی است.
این مباحث جزو اصلی ترین منابع آزمون نظام مهندسی مکانیک است. برای خرید کتب و منابع میتوانید از ازبیلت بوک اقدام کنید. برای خرید و یا کسب مشاوره به شماره 02188831021 تماس بگیرید.
۲. استانداردهای سازه و حریق موتورخانه طبق مقررات ملی (مبحث ۳)
-
مقاومت در برابر آتش: یک مهندس تاسیسات باید بداند که دیوارهای مشترک بین موتورخانه و سایر فضاهای ساختمان، کف و سقف آن باید حداقل ۲ ساعت در برابر آتشسوزی مقاوم باشند.
-
ممنوعیت فضاهای مجاور: موتورخانه نباید در مجاورت یا زیر فضاهایی مانند اتاق خواب، راهپله فرار، یا محل نگهداری مواد خطرناک و سریعالاشتعال ساخته شود.
-
کفشوی و تخلیه فاضلاب: کف موتورخانه باید دارای شیببندی مناسب به سمت کفشوی باشد. تعبیه یک سپتیک یا چاله تخلیه (Sump Pit) مجهز به پمپ لجنکش برای تخلیه آب ناشی از شستشو یا تخلیه دیگها الزامی است.
۳.الزامات تهویه و تامین هوای احتراق موتورخانه طبق نظام مهندسی (مبحث ۱۴)
-
تامین هوای احتراق: بر اساس مبحث 14 بخش موتورخانه، برای کارکرد درست مشعلها، تامین هوای تازه الزامی است. این کار میتواند از طریق دو دریچه ثابت آزاد به هوای آزاد (یکی در ارتفاع حداکثر ۳۰ سانتیمتری از سقف و دیگری در ارتفاع حداکثر ۳۰ سانتیمتری از کف) یا سیستم تهویه مکانیکی هوشمند انجام شود.
-
تهویه پمپها و تجهیزات: موتورخانه باید دارای سیستم تخلیه هوای اگزاست (مکانیکی یا طبیعی) باشد تا از تجمع حرارت بیش از حد در فضا جلوگیری شود.
۴. الزامات دودکش طبق نظام مهندسی (مبحث ۱۴)
-
جنس و عایقکاری: طبق استاندارد موتورخانه بر اساس نظام مهندسی، دودکشها باید از مصالح مقاوم در برابر حرارت و خوردگی (مانند ورقهای فولادی گالوانیزه ضخیم یا استیل) ساخته شده و کاملاً عایقکاری حرارتی شوند.
-
ارتفاع و کلاهک: بر اساس مبحث 14 بخش موتورخانه انتهای دودکش در پشتبام باید حداقل ۱ متر از سطح پشتبام بالاتر بوده و حداقل ۳ متر از هرگونه دریچه مکش هوای تازه یا پنجره فاصله داشته باشد. نصب کلاهک H در انتهای دودکش الزامی است.
-
دودکش مستقل: هر دستگاه احتراقی (مانند هر دیگ به صورت مجزا) باید دارای یک اتصال دودکش مستقل به رایزر اصلی باشد یا محاسبات اشتراک دودکش طبق ضوابط دقیق مبحث ۱۴ انجام شده باشد.
مبحث 14 جزو اصلی ترین منابع آزمون نظام مهندسی تاسیسات است. باید خیلی خوب در خصوص موتورخانه مطالعه کنید و الزامات را بدانید . برای خرید مباحث 14، 16، 17 ، 3، 18 میتوانید از ازبیلت بوک اقدام کنید. برای خرید و یا کسب مشاوره به شماره 02188831021 تماس بگیرید.
۵. الزامات سیستمهای ایمنی و برق موتورخانه طبق نظام مهندسی (مبحث ۱۳ و ۱۴)
کلید اضطراری (Emergency Switch): دقت داشته باشید که خارج از درب ورودی موتورخانه، باید کلید قطع اضطراری برق (برای قطع کل سیستم تاسیسات) و شیر قطع جریان گاز اصلی تعبیه شود تا در صورت بروز حادثه، بدون نیاز به ورود به موتورخانه بتوان جریان انرژی را قطع کرد.
سیستم اعلام و اطفای حریق در موتورخانه: شما به عنوان یک مهندس تاسیسات باید بدانید که نصب دتکتورهای حرارتی و نشت گاز متصل به سیستم اعلام حریق مرکزی ساختمان و همچنین قرارگیری کپسولهای اطفای حریق متناسب (Co2 و پودر و گاز) در پشت درب موتورخانه الزامی است.
روشنایی اضطراری موتورخانه: سیستم روشنایی موتورخانه باید مجهز به چراغهای اضطراری (باتریدار) باشد تا در صورت قطع برق، فضا تاریک نشود.
۳. مبحث بیست و دوم (مراقبت و نگهداری)؛ محوریت: پایداری، بازرسی و بهرهوری
شناسنامه فنی و مدارک نگهداری: لزوم وجود نقشههای چونساخت (As-Built)، نمودارهای خطی جریانی (P&ID) و کاتالوگ تجهیزات در محل موتورخانه.
پایش و کالیبراسیون دورهای: الزام به بازرسی دورهای ترموستاتها، مانومترها، ضخامتسنجی دیگها و تست عملکرد دتکتورهای گاز و حرارت.
عایقکاری و صرفهجویی انرژی: عایقکاری بدنه لولههای رفت و برگشت، کلکتورها و منابع ذخیره با ضخامت استاندارد جهت کاهش هدررفت حرارتی و تایید در بازرسیهای مبحث ۲۲.
بررسی ضوابط دتکتلورها و اعلام حریق موتورخانه طبق نظام مهندسی
ضوابط سیستمهای اعلام حریق و دتکتورها در موتورخانهها، به دلیل وجود تجهیزات گازسوز، منابع حرارتی سنگین و پتانسیل بالای حریق، بسیار حساس است. این ضوابط به طور مشترک در مبحث سیزدهم (طرح و اجرای تاسیسات برقی)، مبحث چهاردهم (تاسیسات مکانیکی) و مبحث سوم (حفاظت ساختمانها در برابر حریق) مقررات ملی ساختمان و همچنین استانداردهای سازمان آتشنشانی تبیین شدهاند.
بررسی این الزامات در چند بخش اصلی دستهبندی میشود:
۱. انواع دتکتورهای الزامی در موتورخانه طبق مقررات ملی
به دلیل ماهیت حریقهای احتمالی در موتورخانه، استفاده از یک نوع دتکتور به تنهایی کافی نیست و باید از ترکیب دتکتورهای زیر استفاده شود:
دتکتور حرارتی ثابت (Fixed Temperature Heat Detector): در موتورخانهها به دلیل وجود گردوغبار، دود اولیه مشعل و رطوبت، استفاده از دتکتور دود مجاز نیست (موجب هشدار کاذب میشود). بنابراین باید از دتکتور حرارتی استفاده کرد. دتکتور باید از نوع حرارتی ثابت (معمولاً دمای عملکرد 75∘C تا 90∘C متناسب با دمای محیط) باشد. دتکتورهای افزایش نرخ حرارت (Rate of Rise) برای فضای عمومی موتورخانه مناسب نیستند.
دتکتور نشت گاز شهری (Gas Detector): نصب دتکتور نشت گاز در مجاورت خط گاز ورودی، رگولاتور و بالای هر مشعل الزامی است. این دتکتورها باید به سیستم قطع خودکار گاز (شیر برقی سولنوئیدی) متصل باشند.
دتکتور گاز مونوکسید کربن (CO Detector): برای تشخیص محصولات احتراق ناقص النظیر گاز کشنده مونوکسید کربن، نصب این دتکتور در نزدیکی دیگها و مسیر دودکشها توصیه و در بسیاری از کاربریها الزامی است.
۲. ضوابط مکانیابی و نصب دتکتورها طبق نظام مهندسی
محل نصب دتکتور گاز: از آنجا که گاز طبیعی (متان) از هوا سبکتر است، دتکتورهای گاز شهری باید روی دیوار یا سقف در فاصله ۳۰ تا حداکثر ۵۰ سانتیمتری از سقف و دقیقاً در بالای منابع محتمل نشت (مثل مشعل یا خط گاز) نصب شوند.
محل نصب دتکتور حرارتی: طبق نظام مهندسی موتورخانه باید روی سقف و در بالاترین نقطه قرار گیرد. فاصله دتکتور از دیوارهای جانبی نباید کمتر از ۵۰ سانتیمتر باشد.
پوششدهی: مساحت تحت پوشش هر دتکتور حرارتی در شرایط استاندارد حدود ۵۰ مترمربع است، اما در موتورخانهها به دلیل ارتفاع سقف و جریان هوا، این فواصل باید فشردهتر در نظر گرفته شوند.
مطلب مرتبط: آموزش طراحی موتورخانه
۳. زونبندی و ارتباط با تابلو اعلام حریق (FACP) طبق نظام مهندسی
زون مستقل: موتورخانه ساختمان باید به عنوان یک زون (Zone) کاملاً مستقل و مجزا در تابلو اعلام حریق مرکزی تعریف شود تا در صورت بروز حادثه، محل دقیق آن فوراً برای ساکنین و نگهبانی مشخص گردد.
تابلو تکرارکننده یا آژیر محلی: در موتورخانههای بزرگ، علاوه بر آژیرهای عمومی ساختمان، نصب یک چراغ ریموت اندیکاتور (Remote Indicator) پشت درب ورودی و یک آژیر/فلشر قوی داخل خود محوطه موتورخانه (به دلیل صدای بالای مشعلها) الزامی است.
۴. تجهیزات جانبی و اینترلاکهای ایمنی (مهمترین بخش) طبق مقررات ملی
سیستم اعلام حریق موتورخانه طبق نظام مهندسی، نباید صرفاً هشداردهنده باشد، بلکه باید با تجهیزات تاسیساتی بهصورت اینترلاک (همبسته) عمل کند:
شیر برقی قطع گاز (Solenoid Valve): به محض فعال شدن دتکتور گاز یا دتکتورهای حرارتی موتورخانه، فرمان قطع باید به شیر برقی اصلی گاز ورودی ساختمان (شیر خفه کن یا شاتآف ولو) صادر شده و جریان گاز کاملاً قطع شود. این شیر باید از نوع شاسیدار (Manual Reset) باشد تا پس از رفع خطر، به صورت دستی باز شود.
قطع سیستم تهویه و مشعل: با فعال شدن سیستم اعلام حریق، فرمان قطع برق مشعلها و پمپهای سوخترسانی باید صادر شود. همچنین فنهای دمنده هوای تازه (در صورت وجود) باید خاموش شوند تا اکسیژن به حریق نرسد (مگر فنهای اگزاست ضد انفجار مخصوص تخلیه گاز).
مطلب مرتبط: تاسیسات موتورخانه شوفاژ
۵. شستی اعلام حریق و تجهیزات اطفاء نظام مهندسی
شستی دستی (Manual Call Point): نصب حداقل یک شستی اعلام حریق قرمز رنگ در خارج از موتورخانه و دقیقاً در کنار درب ورودی الزامی است.
تجهیزات اطفای حریق دستی: نصب کپسولهای اطفای حریق دیآکسید کربن (CO2) برای حریقهای الکتریکی (کنار تابلو برق) و کپسولهای پودر و گاز (برای حریقهای مایعات و گازهای سوختنی) در پشت درب موتورخانه الزامی است.
نمونه سوالات الزامات موتورخانه آزمونهای ورود به حرفه نظام مهندسی
نمونه سوالات موتورخانه آزمونهای ورود به حرفه نظام مهندسی (رشتههای مکانیک و برق) در بخش الزامات موتورخانه، معمولاً به صورت مفهومی، محاسباتی یا استخراج دقیق ضوابط از روی مباحث (بهویژه مبحث ۱۴) طرح میشوند. چند نمونه سوال استاندارد همراه با پاسخ تشریحی در ادامه آمده است:
۱. نمونه سوال محاسباتی (تامین هوای احتراق – مبحث ۱۴)
سوال: برای یک موتورخانه با دو دیگ حرارت مرکزی که ظرفیت مشعل هر کدام 400,000 BTU/hr است، در صورتی که تامین هوای احتراق کاملاً از طریق ارتباط مستقیم با فضای آزاد (توسط دو دریچه بالا و پایین) تامین شود، حداقل سطح مقطع آزاد هر یک از دریچهها چند سانتیمتر مربع است؟
الف) 200
ب) 400
ج) 516
د) 1032
پاسخ صحیح: ج
۲. نمونه سوال ضوابط معماری و ایمنی حریق (مبحث ۳ و ۱۴)
سوال: در طراحی معماری یک مجتمع مسکونی، کدامیک از موارد زیر در خصوص ویژگیهای ابعادی و ساختاری موتورخانه مغایر با مقررات ملی ساختمان است؟
الف) باز شدن درب موتورخانه به سمت داخل محوطه موتورخانه به جهت عدم اشغال فضای راهرو.
ب) در نظر گرفتن دو درب خروج مجزا برای موتورخانهای با مساحت ۱۲۰ مترمربع.
ج) عدم عبور لولههای سیستم تخلیه فاضلاب ساختمان از فضای بالای تابلو برق موتورخانه.
د) ساخت دیوارهای محیطی موتورخانه با مقاومت حداقل ۲ ساعت در برابر حریق.
پاسخ صحیح: الف
پاسخ تشریحی: طبق بندهای صریح مبحث سوم و چهاردهم، درب موتورخانه تحت هر شرایطی باید به سمت خارج (مسیر خروج یا هوای آزاد) باز شود تا در صورت بروز انفجار یا حریق، فشار گاز باعث بسته شدن درب و حبس شدن افراد نشود. سایر گزینهها کاملاً مطابق قانون هستند (مساحت بالای ۱۰۰ مترمربع نیاز به دو درب دارد).
۳. نمونه سوال الزامات دودکش (مبحث ۱۴)
سوال: حداقل فاصله مجاز انتهای خروجی دودکش دهانه باز (کلاهک) یک دیگ موتورخانه در پشتبام، از دریچههای مکش هوای تازه سیستم تعویض هوای مکانیکی ساختمان چقدر باید باشد؟
الف) ۱ متر بالاتر و حداقل ۳ متر فاصله افقی
ب) حداقل ۳ متر در هر جهتی
ج) حداقل ۳ متر بالاتر یا ۱۰ متر فاصله افقی
د) حداقل ۱.۵ متر فاصله افقی
پاسخ صحیح: ج
پاسخ تشریحی: طبق ضوابط تخلیه محصولات احتراق در مبحث ۱۴، خروجی دودکش باید حداقل ۳ متر (۱۰ فوت) بالاتر از هرگونه دهانه مکش هوای تازه ساختمان باشد، مگر اینکه فاصله افقی آن از آن دهانه حداقل ۱۰ متر (۳۰ فوت) باشد تا از ورود مجدد گازهای سمی به داخل بنا جلوگیری شود.
۴. نمونه سوال سیستمهای کنترلی و برق (مبحث ۱۳ و ۱۴)
سوال: در یک موتورخانه با سوخت گاز شهری، اینترلاک ایمنی دتکتور نشت گاز باید به چه صورتی عمل کند؟
الف) صرفاً آژیر محلی موتورخانه را فعال کند.
ب) جریان برق کل موتورخانه از جمله روشناییها را قطع کند.
ج) فرمان قطع به شیر برقی سولنوئیدی گاز ورودی صادر کند و برای وصل مجدد نیاز به ریست دستی داشته باشد.
د) تهویه مکانیکی هوای موتورخانه را کاملاً خاموش کند.
پاسخ صحیح: ج
پاسخ تشریحی: طبق ضوابط ایمنی گازرسانی و تاسیسات برق، دتکتور نشت گاز باید مستقیماً شیر شاتآف (سولنوئیدی) گاز اصلی را ببندد.
سری به نمونه سوالات مبحث 14 بزنید. سوالات تالیفی و سوالاتی که در ازمون امده آورده شده.
جمع بندی در مورد الزامات موتورخانه نظام مهندسی و مقررات ملی
الزامات موتورخانه طبق نظام مهندسی شامل تامین تهویه طبیعی یا مکانیکی کافی، رعایت فواصل ایمنی و استحکام ساختمانی (دیوار و درب) و همچنین نصب سیستمهای حفاظتی، کنترل فشار و دمای دقیق تجهیزات است. در این محتوا با مقررات ملی موتورخانه ها اشنا شدید. شما به عنوان مهندس تاسیسات باید موتورخانه را طبق مقررات ملی و الزامات نظام مهندسی طراحی و نصب کنید و به طور ماهانه و سالانه چک کنید.