نشریه 551 – دستورالعمل اجرایی پایش كیفیت آب مخازن پشت سدها

در این بخش از سایت، فایل نشریه 551 از نشریات مهندسی عمران را در اختیارتان قرار داده‌ایم. نشریه 551، شامل دستورالعمل‌هایی است که به منظور تضمین کیفیت آب مخازن پشت سدها و حفاظت از محیط زیست تدوین گردیده‌اند. گفتنی است که برای دانلود نشریه 551 به صورت رایگان، روی دکمه دانلود رایگان فایل کلیک نمایید تا این نشریه را دراختیار داشته باشید. در ادامه از شما دعوت می‌نماییم تا با ما همراه باشید زیرا قصد داریم به‌طور مختصر به معرفی این نشریه و فهرست مطالب آن بپردازیم.

معرفی نشریه 551

مدیریت تقاضا و تأمین آب برای کاربردهای مختلف، شامل در نظر گرفتن محدودیت‌های کمی و کیفی، شناسایی، کنترل و کاهش آلودگی‌های آب به منظور بهبود شاخص‌های کیفیت منابع آب و حفظ محیط زیست، از رویکردهای کلیدی مدیریت منابع آب در کشور به شمار می‌آید. در این راستا، شناسایی و ارزیابی کیفیت منابع آب، به ویژه مخازن سدها، جایگاه ویژه‌ای دارد.

به طوری که در تبصره ۲ ماده ۱۰ قانون برنامه سوم توسعه، موضوع توسعه و تجهیز شبکه‌های آماربرداری از منابع آب کشور و ایجاد و توسعه شبکه‌های اندازه‌گیری آلاینده‌های آب و تقویت مدیریت کیفیت آب مورد تأکید قرار گرفته است.

جزئیات و عملیاتی کردن این موضوع مستلزم تدوین استانداردها و ضوابط لازم برای برآورده کردن نیازهای اطلاعاتی بخش‌های مختلف مدیریت آب و کاهش هزینه‌های اجرای برنامه‌های ارزیابی، جلوگیری از موازی‌کاری و... می‌باشد.

با توجه به اهمیت این موضوع، امور آب وزارت نیرو، در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور، نشریه‌ای تحت عنوان «دستورالعمل اجرایی ارزیابی کیفیت آب مخازن سدها» را با همکاری دفتر نظام فنی اجرایی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور در دستور کار قرار داد. پس از تهیه، این نشریه برای تأیید و اظهارنظر به عوامل ذینفع فنی اجرایی کشور ارسال شد و پس از بررسی و بر اساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه، استانداردهای اجرایی مصوب هیأت وزيران تأیید و ابلاغ گردید.

این نشریه به منظور هماهنگی و استانداردسازی روش‌های طراحی و اجرای برنامه‌های ارزیابی کیفیت مخازن سدها و هدف‌گذاری برای برنامه‌ریزی و مدیریت این منابع تهیه شده است. در تهیه این دستورالعمل از تجربیات بین‌المللی و داخلی، به ویژه نتایج پروژه‌های مشابه در کشور استفاده شده است. همچنین، در روش‌های ارائه شده، ملاحظات فنی و اجرایی، منابع انسانی و مالی مورد توجه قرار گرفته است.

فهرست مطالب نشریه 551

نشریه 551 شامل 10 فصل و 5 پیوست بوده که شامل:

فصل اول نشریه 551 - کلیات

• مقایسه مخازن پشت سدها با دریچه‌های طبیعی
• ویژگی‌های بلنه‌های آبی
• ویژگی‌های هیدرودینامیکی
• ویژگی‌های فیزیکی - شیمیایی
• ویژگی‌های زیستی
• پایش و ارزیابی کیفیت آب
• تبیین اهداف پایش
• سطوح مختلف پایش

فصل دوم نشریه 551 - دستورالعمل چگونگی تعیین ایستگاه‌های پایش

• تعیین محدوده طرح
• نحوه شناسایی ویژگی‌های حوضه آبریز بالادست مخزن سد
• شناسایی کاربری اراضی موجود و مصارف مختلف منابع آبی
• شناسایی ویژگی‌های زمین‌شناسی و فیزیوگرافی
• شناسایی ویژگی‌های هواشناسی
• نحوه بررسی شدت فرسایش حوضه آبریز بالادست سد و رسوبات ورودی به مخزن
• نحوه بررسی تراکم بولش لایه‌ها
• طرح‌ها و برنامه‌های توسعه در حوضه آبریز بالادست مؤثر در کیفیت آب مخزن
• چگونگی شناسایی منابع آلاینده
• منابع آلاینده نقطه‌ای
• منابع آلاینده غیرنقطه‌ای
• نحوه تعیین ایستگاه‌های پایش
• بررسی انواع ایستگاه‌های پایش
• تعیین معیارهای انتخاب ایستگاه‌های پایش
• بررسی مقدماتی
• تعیین نقاط پایش

فصل سوم نشریه 551 - دستورالعمل چگونگی تعیین پارامترهای مورد سنجش

• نحوه شناسایی پتانسیل آلاینده‌ها در هر مخزن
• بررسی سوابق موجود در خصوص اطلاعات کیفیت آب اعم از شیمیایی و زیستی
• بررسی وضعیت موجود کیفیت آب مخزن
• بازدید میدانی از سواحل راست و جب
• سایر مشاهدات
• نحوه انتخاب پارامترهای مورد سنجش براساس نوع آلاینده منابع
• سنجش بدنه
• پارامترهای مورد سنجش کیفیت آب

فصل چهارم نشریه 551 - زمان‌بندی نمونه‌برداری

• معیارهای انتخاب زمان نمونه‌برداری
• انواع فواصل زمانی نمونه‌برداری
• نمونه‌برداری پیوسته و مستمر
• نمونه‌برداری دوره‌ای
• نمونه‌برداری موردی
• فواصل زمانی نمونه‌برداری کمی و کیفی آب
• فواصل زمانی نمونه‌برداری کیفی آب
• فواصل زمانی نمونه‌برداری کمی آب

فصل پنجم نشریه 551 - دستورالعمل نحوه نمونه‌برداری

• دستورالعمل نحوه نمونه‌برداری شیمیایی
• روند انتخاب نمونه‌ها برای آنالیز شیمیایی آب
• دستورالعمل نحوه نمونه‌برداری زیستی
• بررسی نحوه انتخاب پارامترهای زیستی مورد سنجش
• بررسی چگونگی تعیین محل نمونه‌برداری نمونه‌های زیستی مورد نظر
• ارزیابی نحوه نمونه‌برداری از نمونه‌های زیستی
• دستورالعمل نحوه نمونه‌برداری میکربی
• بررسی نحوه انتخاب پارامترهای میکربی مورد سنجش
• چگونگی نمونه‌برداری

فصل ششم نشریه 551 - نحوه تعیین تجهیزات پایش و چگونگی کاربرد آنها

• امکان‌سنجی از نظر هزینه و پتانسیل انجام آزمایش‌ها در منطقه
• فهرست تجهیزات مورد نیاز جهت پایش
• تجهیزات نمونه‌برداری از آب
• نحوه کنترل کیفیت تجهیزات

فصل هفتم نشریه 551 - روش‌ها و برنامه تجزیه و تحلیلی اطلاعات

• چگونگی تعیین مشخصات منابع آلاینده
• تعیین موقعیت منبع آلاینده
• تعیین نوع، مقدار و سهم منبع آلاینده
• تعیین اثرات آلاینده
• چگونگی تهیه نقشه‌های تغییرات کیفیت آب
• تعیین روند تغییرات افقی
• تعیین روند تغییرات عمودی
• بررسی و شناسایی بلایم‌های مرتبط با رسوب‌گذاری مخزن
• پدیده مقذی شدن (اوتریفیکاسیون)
• پدیده تسکوقایی جلبک
• رصد وضعیت علف‌های هرز آبی و تعیین گونه‌ها
• تهیه نقشه‌های مراحل وقوع بلایندگی در مخزن
• بررسی کارکرد مدل‌های کیفی در عملیات پایش

فصل هشتم نشریه 551 - دستورالعمل نحوه واکنش به موقع نسبت به تنزل کیفیت و مقابله با آن با توجه به نتایج پایش

• روش‌های ردیابی عوامل آلاینده
• کنترل بارآورده‌ها و مقایسه با استانداردها
• تعیین شاخص‌های مهم در بروز شرایط ویژه
• شناسایی شرایط ورود
• تعیین اقدامات کنترلی به منظور مقابله با بحران
• کنترل و شدت بیش از حد جلبک‌ها ناشی از افزایش مواد مقذی در مخزن
• کنترل آلاینده‌های رسوبات به فلزات سنگین و مواد آلی انسان‌ساخت
• ﻛﻨﺘﺮل رشد بش از ﺣﺪ علف‌های هرزآبی ناشی از افزایش مواد مغذی
• کنترل اسیدی شدن آب مخزن

فصل نهم نشریه 551 - دستورالعمل نحوه طراحی و اجرای سامانه پردازش اطلاعات و ایجاد بانک اطلاعاتی

• طرح اولیه ایجاد بانک اطلاعات
• تجهیزات و وسایل مورد نیاز جهت ایجاد بانک‌های داده
• کارکنان و تخصص‌های مورد نیاز جهت ایجاد بانک داده‌ها
• نحوه ایجاد مرکز ذخیره اطلاعات خام کیفیت آب
• روش‌های مختلف پردازش اطلاعات
• نحوه کارکرد سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در عملیات پایش

فصل دهم نشریه 551 - برنامه دوره‌ای بررسی نتایج، جهت بازنگری برنامه پایش

• بررسی میزان دسترسی به اهداف پایش در فواصل زمانی معین
• پایش مستمر شاخص‌های کلیدی به منظور کنترل عملیات پایش
• چگونگی بازتکرار در طراحی موجود شبکه پایش
• تعیین مقاطع زمانی مناسب برای بررسی نتایج و کنترل روند پایش
• ارائه گزارش بازدید، کنترل و نظارت مستمر و دوره‌ای بر پایش زیست محیطی

پیوست‌های نشریه 551

1. پیوست ۱ - نمونه کاری و جداول ثبت اطلاعات
2. پیوست ۲ - فهرست کنترل‌های پیشنهادی برای عملیات میدانی
3. پیوست ۳ - مثال روش‌های تجزیه و برآورد وضعیت تغذیه کمی
4. پیوست ۴ - نمودار جریان فرآیند پایش و ارتباط با فصول این دستورالعمل
5. پیوست ۵ - پیشینه مطالعات در ایران و جهان، قوانین و مقررات مرتبط با پایش

خلاصه نشریه 551

در آخر، نشریه ۵۵۱ به عنوان یک سند مهم و کاربردی، راهنمایی‌های ارزشمندی برای پایش و ارتقاء کیفیت آب مخازن پشت سدها ارائه می‌دهد. با توجه به اهمیت حیاتی منابع آبی و تاثیر آن‌ها بر سلامت جوامع و اکوسیستم‌ها، اجرای دقیق این دستورالعمل‌ها ضرورت دارد. این نشریه، با تاکید بر استانداردهای بین‌المللی و رویکردهای نوین، می‌تواند به عنوان یک الگوی موثر برای تضمین پایداری محیط زیست و توسعه پایدار در ایران و سایر کشورهای دارای منابع آبی مشابه عمل کند.