این پست به خلاصه مبحث 12 و نکات مهم آن اختصاص دارد. اگر برای آزمون نظام مهندسی اسم نوشته اید و میخواهید منابع را بخوانید، مبحث 12 با عنوان “ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا را فراموش نکنید. در این مقاله به سراغ خلاصه مبحث 12 نکات مهم و صفحاتی که سوال زیادی ازش می آید رفته ایم. خلاصه بندی مبحث دوازدهم به درد شب امتحانی ها هم میخورد. همچنین در طول مطالعه این خلاصه ارزش خواندن دارد. پس پیش به سوی نکات مهم مبحث 12.
خلاصه بندی مبحث دوازدهم
به طور خلاصه، مبحث ۱۲ مقررات ملی ساختمان، “ایمنی و بهداشت کار در حین اجرا” نام دارد و به طور کلی ، قوانینی است که برای حفاظت از جان کارگران و جلوگیری از حوادث در کارگاههای ساختمانی وضع شده است. این مبحث، مسئولیت کارفرما، مهندس ناظر و پیمانکار را در تأمین محیط کار ایمن مشخص میکند و بر استفاده از تجهیزات حفاظت فردی (PPE) مانند کلاه ایمنی و کفش کار، ایمنسازی داربستها و گودبرداریها برای جلوگیری از سقوط و ریزش، و همچنین رعایت ایمنی در کار با ماشینآلات و برق تأکید دارد.
بگذارید خلاصه مبحث دوازدهم را در قالب مثال هم بگوییم. فرض کنید در یک پروژه ساختمانی، کارگری در حال کار روی سقف یک ساختمان است؛ بر اساس مبحث ۱۲، نصب نردههای حفاظتی و استفاده از کمربند ایمنی برای او الزامی است تا از سقوط و آسیب دیدن جلوگیری شود. در واقع، به طور خلاصه مبحث 12 مانند یک چکلیست ایمنی است که هر کسی که در پروژه ساختمانی فعالیت میکند، باید آن را رعایت کند تا همه افراد سالم و بدون حادثه به خانه برگردند.
مبحث 12 جزو مهم ترین منابع آزمون نظام مهندسی است. برای خرید میتوانید به پشتیبانی در تلگرام رجوع کنید یا به شماره02188831021 دفتر مرکزی تماس بگیرید
خلاصه مبحث ۱۲: ایمنی و بهداشت کار در حین اجرا
به طور خلاصه مبحث ۱۲ مقررات ملی ساختمان با هدف اصلی حفاظت از جان و سلامت کارگران و همچنین پیشگیری از حوادث در پروژههای ساختمانی تدوین شده است. این مبحث شامل قوانینی است که مسئولیتها و الزامات ایمنی را برای همه افراد درگیر در پروژه، از کارفرما (سازنده) و مهندس ناظر گرفته تا پیمانکاران و کارگران، مشخص میکند.
اهداف کلیدی مبحث ۱۲ به طور خلاصه بندی
این مبحث به طور کلی چند هدف اصلی را دنبال میکند:
تضمین ایمنی و سلامت نیروی کار: اولویت اصلی، تأمین محیطی امن برای کارگران است تا حین انجام کار آسیبی نبینند.
پیشگیری از حوادث: با وضع قوانین مربوط به ایمنسازی داربستها، گودبرداریها، و کار در ارتفاع، از وقوع حوادث ناگوار جلوگیری میکند.
حفاظت از تجهیزات و اموال: با رعایت نکات ایمنی، از آسیب به ماشینآلات، مواد و مصالح ساختمانی جلوگیری میشود.
ایمنی افراد و اموال عمومی: با الزام به نصب حفاظها و تابلوهای هشداردهنده، ایمنی عابران و ساکنان اطراف پروژه نیز تضمین میشود.
به طور خلاصه، مبحث ۱۲ یک راهنمای جامع برای ایجاد یک محیط کار ایمن است که از جان و مال همه افراد، چه در داخل کارگاه و چه در اطراف آن، محافظت میکند.
مطلب مرتبط: حل تشریحی نمونه سوالات مبحث 13
خرید کتاب مبحث 12 از ازبیلت بوک
سوالات چهارگزینهای مبحث ۱۲ مقررات ملی ساختمان
در ادامه، سوالات و پاسخهای کلیدی مربوط به مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان (ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا) در قالب چهارگزینهای و با توضیحات کامل ارائه شده است. این سوالات برای مرور سریع و آمادگی برای آزمونهای مربوطه بسیار مفید هستند.
۱. در یک کارگاه ساختمانی، مسئولیت اصلی تامین و اجرای موارد ایمنی به عهده چه کسی است؟
الف) مهندس ناظر ب) کارفرما و پیمانکار ج) مسئول ایمنی (HSE) د) همه موارد فوق
پاسخ صحیح: ب) توضیح: کارفرما (صاحب کار یا سازنده) موظف به تأمین امکانات اولیه ایمنی است و پیمانکار نیز مسئول اجرای صحیح و دقیق این الزامات در محیط کارگاه است. مهندس ناظر تنها وظیفه نظارت بر رعایت این موارد را بر عهده دارد و در صورت تخلف، گزارش آن را به مراجع ذیصلاح ارائه میدهد.
۲. کدام یک از تجهیزات زیر، به عنوان ابزار اصلی حفاظت فردی (PPE) برای کار در ارتفاع شناخته میشود؟
الف) کلاه و کفش ایمنی ب) دستکش و عینک محافظ ج) کمربند ایمنی و سیستم مهار سقوط د) ماسک تنفسی و لباس کار
پاسخ صحیح: ج) توضیح: برای کار در ارتفاع، اصلیترین ابزار ایمنی، کمربند ایمنی است که به سیستمهای مهار سقوط متصل میشود تا از سقوط فرد جلوگیری کند. کلاه و کفش ایمنی ابزارهای عمومی حفاظت فردی هستند که برای کار در تمامی محیطهای کارگاهی ضروریاند.
۳. کدام اقدام زیر برای تضمین ایمنی گودبرداریها ضروری نیست؟
الف) استفاده از مهاربندی دیوارهها ب) بررسی پایداری دیوارهها توسط مهندس ژئوتکنیک ج) تخلیه آبهای زیرزمینی د) نصب داربست برای کار در عمق
پاسخ صحیح: د) توضیح: نصب داربست برای کار در ارتفاع انجام میشود و ارتباط مستقیمی با ایمنی گودبرداری ندارد. اقدامات مربوط به گودبرداری شامل مهاربندی، بررسی ژئوتکنیکی و کنترل آبهای زیرزمینی برای جلوگیری از ریزش دیوارهها است.
۴. در صورت وقوع یک حادثه در کارگاه، کدام اقدام در وهله اول باید انجام شود؟
الف) تهیه گزارش از حادثه و مستندسازی آن ب) بررسی دقیق علت حادثه ج) امدادرسانی فوری به مصدومان و توقف کار د) تماس با مراجع قضایی و پلیس
پاسخ صحیح: ج) توضیح: اولویت اصلی پس از وقوع هر حادثهای، نجات جان افراد است. بنابراین، اولین گام امدادرسانی به مصدومان و سپس توقف فوری عملیات در منطقه حادثه برای جلوگیری از حوادث بیشتر است. سایر اقدامات در مراحل بعدی انجام میشوند.
۵. برای پیشگیری از خطر برقگرفتگی در برق موقت کارگاه، کدام استاندارد ایمنی زیر از اهمیت بالایی برخوردار است؟
الف) استفاده از کابلهای با روکش پلاستیکی ب) نصب فیوزهای محافظ جان (RCD) ج) استفاده از ژنراتورهای پرتابل د) نصب تابلوهای هشداردهنده
پاسخ صحیح: ب) توضیح: فیوزهای محافظ جان (RCD) به سرعت جریان برق را در صورت نشت یا اتصال کوتاه قطع میکنند و از برقگرفتگی و آتشسوزی جلوگیری میکنند. این فیوزها یک اقدام حیاتی برای ایمنی در محیطهای مرطوب و کارگاهی هستند.
۶. کدام گزینه جزو وظایف ناظر پروژه در زمینه ایمنی نیست؟
الف) بازرسی دورهای تجهیزات ایمنی ب) گزارش تخلفات ایمنی به کارفرما ج) آموزش کارگران در زمینه اصول ایمنی د) تأیید اجرای صحیح ضوابط ایمنی
پاسخ صحیح: ج) توضیح: وظیفه آموزش کارگران معمولاً بر عهده پیمانکار یا مسئول ایمنی (HSE) است. مهندس ناظر بیشتر بر رعایت و اجرای ضوابط ایمنی نظارت میکند و در صورت مشاهده تخلف، آن را به مراجع مربوطه گزارش میدهد.
۷. عدم رعایت قوانین مبحث ۱۲ چه عواقبی برای کارفرما و پیمانکار میتواند داشته باشد؟
الف) جریمه مالی ب) توقف پروژه توسط مراجع نظارتی ج) مسئولیت حقوقی و کیفری در صورت وقوع حادثه د) همه موارد فوق
پاسخ صحیح: د) توضیح: عدم رعایت ضوابط ایمنی میتواند به عواقب متعددی منجر شود، از جمله جریمههای مالی، دستور توقف پروژه توسط سازمانهای نظارتی مانند اداره کار، و در صورت وقوع حادثه، پیگرد قانونی و مسئولیت حقوقی و کیفری برای متولیان پروژه.
در زیر، مهمترین بخشهای مبحث ۱۲ مقررات ملی ساختمان که در آزمونها و کاربرد عملی اهمیت بالایی دارند، بازنویسی و دستهبندی شدهاند:
نکات مهم مبحث 12
- صفحه ۱۳، بند ۱۲-۲-۲-۶: بیرونزدگی اجزای سازههای موقت: برای جلوگیری از آسیب به افراد و خودروها، هیچ بخشی از سازههای موقت (مثل میلگردها یا داربستها) نباید از محدوده کارگاه بیرون بزند.
- صفحه ۱۵ و ۱۶: پخت قیر و آسفالت: این بخش به خطرات آتشسوزی و سوختگی ناشی از پخت قیر و آسفالت میپردازد. محل پخت باید دور از مواد اشتعالزا باشد و تجهیزات اطفاء حریق در نزدیکی آن قرار گیرد.
- صفحه ۲۷ تا ۳۱: تجهیزات حفاظت فردی (PPE): این بخش بر الزامات استفاده از کلاه، دستکش، کفش، عینک و کمربند ایمنی تأکید دارد و شرایط استفاده از هر یک از این تجهیزات را به دقت مشخص میکند.
- صفحه ۳۴: پاخورهای حفاظتی و راهرو سرپوشیده: برای جلوگیری از سقوط مصالح کوچک از ارتفاع، نصب پاخورهای حفاظتی در لبهها و بازشوها الزامی است. همچنین، در معابر عمومی اطراف کارگاه، باید راهروهای سرپوشیده موقت برای محافظت از عابران ایجاد شود.
- صفحه ۳۵: پوشش موقت فضاهای باز: تمام فضاهای خالی و باز در طبقات که خطر سقوط دارند، باید با پوششهای موقت و مقاوم پوشانده شوند.
- صفحه ۴۹ تا ۵۱: داربست و تختههای چوبی: این بخش به استانداردهای ساخت و نصب داربستهای فلزی و تختههای چوبی روی آنها میپردازد. پایداری، استحکام و نحوه اتصال این اجزا برای جلوگیری از سقوط، بسیار حیاتی است.
- صفحه ۵۲ و ۵۳: نردبان: مقررات مربوط به استفاده صحیح از نردبانها، شامل شیب مناسب، استحکام و نگهداری آنها برای جلوگیری از حوادث سقوط بررسی میشود.
- صفحه ۵۴ و ۵۵: راهپله و راهشیبدار موقت: این بندها بر ساخت راهپلهها و رمپهای موقت با شیب و عرض مناسب، و همچنین نصب نرده و دستگیره تأکید دارند تا دسترسی به طبقات ایمن باشد.
- صفحه ۶۷ و ۶۸: گودبرداری: یکی از مهمترین بخشها برای مهندسین، مبحث گودبرداری است. در این بخش، بر الزامات پایدارسازی دیوارهها و ارزیابی خطر ریزش تأکید شده است.
- صفحه ۷۸ و ۷۹: حمل و نقل و انبار مصالح: این صفحات به ایمنی در جابجایی مصالح با جرثقیل یا بالابر و همچنین چیدمان صحیح و پایدار آنها در انبار میپردازد. این موارد برای جلوگیری از سقوط مصالح و ایجاد مسیرهای ایمن در کارگاه ضروری هستند.
مطلب مرتبط: دانلود رایگان سوالات مبحث 7
صفحات مهم مبحث ۱۲ مقررات ملی ساختمان برای مهندسین عمران (نظارت و اجرا)
در زیر، خلاصهای از موارد مبحث ۱۲ مقررات ملی ساختمان که برای مهندسین عمران (نظارت و اجرا) اهمیت دارند، در قالب یک جدول جدید و با توضیحات بازنویسی شده ارائه شده است.
| شماره صفحه | بند(ها) | عنوان | توضیحات کلیدی برای مهندسین |
| ۳ | ۱۲-۱-۳-۹ | سازنده (مجری) | مسئولیت حقوقی و فنی اجرای ساختمان و رعایت مقررات ملی، به ویژه ایمنی، بر عهده مجری ذیصلاح است. |
| ۱۸-۱۹ | ۱۲-۲-۴-۷ ۱۲-۲-۴-۸ | ایمنی سیلندر گاز و خطوط برق | نگهداری سیلندرهای گاز تحت فشار باید با رعایت فاصله از حرارت و نور مستقیم خورشید انجام شود. کار در نزدیکی خطوط انتقال برق نیز نیاز به مجوز و رعایت فاصله ایمنی دارد. |
| ۲۳-۲۴ | ۱۲-۳-۱-۱۵ ۱۲-۳-۲-۱ ۱۲-۳-۲-۲ ۱۲-۳-۲-۳ ۱۲-۳-۳-۱ | الزامات داربست، پله و سکو | داربستها باید توسط فرد ماهر نصب شوند و دارای سکوی کار، دستانداز و پاخور باشند. پلههای موقت باید شیب مناسب و استحکام کافی داشته باشند. |
| ۲۸ | ۱۲-۴-۳-۱ ۱۲-۴-۳-۳ | ایمنی در گودبرداری و حفاری | در گودبرداریها، دیوارهها باید پایدارسازی و مهاربندی شوند. تجهیزات حفاری نیز باید توسط اپراتور ماهر کار کنند و از محدوده گود دور نگه داشته شوند. |
| ۳۱ | ۱۲-۴-۱۲ | گتر حفاظتی | در مسیر عبور و مرور عابران، برای جلوگیری از سقوط مصالح از ارتفاع، باید گتر حفاظتی (تونل ایمنی) ساخته شود. این پوشش باید از استحکام کافی برخوردار باشد. |
| ۳۳-۳۴ | ۱۲-۵-۲-۲ ۱۲-۵-۲-۳ ۱۲-۵-۳-۱ ۱۲-۵-۴-۲ ۱۲-۵-۴-۵ | حفاظت از سقوط | تمام پرتگاهها، اطراف بازشوها و لبهها باید با نردههای حفاظتی استاندارد یا سایر سیستمهای مهار سقوط مجهز شوند. |
| ۳۵-۳۶ | ۱۲-۵-۶-۲ ۱۲-۵-۷ ۱۲-۵-۷-۱ ۱۲-۵-۸ | پوشش و تورهای ایمنی | برای جلوگیری از سقوط ابزار و مصالح، باید از پوششهای حفاظتی موقت، سقفهای موقت و تورهای ایمنی در طبقات استفاده شود. |
| ۴۳-۴۶ | ۱۲-۶-۲-۳ ۱۲-۶-۲-۹ ۱۲-۶-۲-۱۴ ۱۲-۶-۲-۱۶ | ایمنی در تخریب | قبل از تخریب، باید انشعابات آب، برق و گاز قطع شوند. دیوارها نباید همزمان تخریب شوند و تخریب باید از بالا به پایین و به صورت طبقهای انجام گیرد. |
| ۵۰ | ۱۲-۷-۲-۴ | جلوگیری از حریق | در کارگاهها باید از کپسولهای آتشنشانی مناسب و به تعداد کافی استفاده شود. مواد قابل اشتعال باید در محلهای ایمن و دور از منابع حرارتی نگهداری شوند. |
| ۵۴ | ۱۲-۷-۴ | راهپله موقت | راهپلههای موقت باید دارای حداقل عرض و مقاومت مشخص شده باشند. همچنین، پلهها و پاگردها باید بدون لغزش و با دستگیره مناسب نصب شوند. |
| ۷۸ | ۱۲-۱۱-۶-۶ | ایمنی در عملیات جوشکاری | محلهای جوشکاری باید از مواد قابل اشتعال دور باشند و در نزدیکی آنها کپسول آتشنشانی مناسب قرار گیرد. |
مبحث 12 جزو مهم ترین منابع آزمون نظام مهندسی عمران است. برای خرید میتوانید به پشتیبانی در تلگرام رجوع کنید یا به شماره02188831021 دفتر مرکزی تماس بگیرید
سری به ، خلاصه مبحث 5 ، خلاصه مبحث 10 و خلاصه مبحث 16 و خلاصه مبحث 19 بزنید.
مطلب مرتبط: نمونه سوالات مبحث 12
خلاصهای از موارد مبحث ۱۲ مقررات ملی ساختمان که برای مهندسین معماری (نظارت و اجرا)
در زیر، خلاصهای از موارد مبحث ۱۲ مقررات ملی ساختمان که برای مهندسین معماری (نظارت و اجرا) اهمیت دارند، در قالب یک جدول جدید و با توضیحات بازنویسی شده ارائه شده است. این موارد بیشتر بر جنبههای بصری، آسایش و نظافت کارگاه تأکید دارند که با حوزه معماری مرتبط است.
| شماره صفحه | بند(ها) | عنوان | توضیحات کلیدی برای مهندسین معماری |
| ۶ | ۱۲-۱-۳-۲۷ | کار در شب | نورپردازی مناسب در شب برای کارگاههای ساختمانی الزامی است تا هم ایمنی کارگران تأمین شود و هم کیفیت اجرایی کار (مانند بتنریزی) حفظ گردد. نور کافی در اطراف پروژه نیز برای ایمنی عابران ضروری است. |
| ۹ | ۱۲-۱-۵-۵ ۱۲-۱-۵-۷ | تجهیزات حفاظت فردی (PPE) | انتخاب صحیح PPE و نظارت بر استفاده از آن، علاوه بر ایمنی، به حفظ ظاهر و نظم کارگاه نیز کمک میکند. لباس کار مناسب، کلاه ایمنی و کفش کار باید برای تمامی کارکنان فراهم شود. |
| ۲۳-۲۴ | ۱۲-۳-۱-۱۶ ۱۲-۳-۳-۱ | سرویس بهداشتی و نظافت | در محل کارگاه باید سرویسهای بهداشتی مناسب و به تعداد کافی برای کارگران در دسترس باشد. نظافت و بهداشت این سرویسها و همچنین رعایت اصول بهداشتی عمومی، از وظایف مهم پیمانکار است. |
| ۳۳-۳۴ | ۱۲-۵-۲-۲ ۱۲-۵-۳ | پاخورهای حفاظتی | در اطراف بازشوها و لبههای ساختمان باید پاخورهای حفاظتی نصب شود. این پاخورها از سقوط مصالح کوچک و ابزارها به طبقات پایین یا بیرون ساختمان جلوگیری میکنند و به حفظ پاکیزگی و ایمنی محیط کمک میکنند. |
| ۴۹ | ۱۲-۷-۲-۲ | مصالح ساختمانی | مصالح باید به صورت منظم و طبق طرح در محلهای مشخص انبار شوند. چیدمان صحیح مصالح به زیبایی و نظم کارگاه و همچنین به سهولت دسترسی و ایمنی کمک میکند. |
| ۵۳ | ۱۲-۷-۳-۶ ۱۲-۷-۳-۷ ۱۲-۷-۳-۸ | حفاظت از آتشسوزی | در معماری داخلی و خارجی، محل نگهداری مواد آتشزا و قابل اشتعال باید با رعایت اصول ایمنی و به دور از منابع حرارت تعیین شود. این موارد باید در نقشههای فاز ۲ نیز لحاظ شوند. |
| ۶۲ | ۱۲-۸-۶-۲ | استفاده از ماشینآلات | انتخاب نوع ماشینآلات (مانند جرثقیل یا بالابر) و جانمایی آنها در محل کارگاه باید با دقت انجام شود تا به نمای ساختمان، مصالح و همچنین ایمنی محیط اطراف آسیب وارد نشود. |
| ۶۷-۶۹ | ۱۲-۹-۲-۲ ۱۲-۹-۲-۸ ۱۲-۹-۳-۲ | ایمنی در سقف و نما | در زمان اجرای نما و سقف، باید از تجهیزات ایمن مانند داربستهای استاندارد استفاده شود. نصب توریهای ایمنی و استفاده از سقفهای موقت برای محافظت از عابران و خودروهای عبوری از سقوط اشیا نیز الزامی است. |
نکات مهم مبحث 12
در ادامه، ۲۰ نکته کلیدی و کوتاه از مبحث ۱۲ مقررات ملی ساختمان که از متن شما استخراج شده، به صورت موردی آورده شده است:
- کارفرما، چه حقیقی باشد چه حقوقی، مسئول اصلی ایمنی کارگران است.
- کار در شب به فعالیت بین ساعت ۲۲:۰۰ تا ۶:۰۰ صبح روز بعد گفته میشود.
- کار نگهبانی و حفاظت، کار در ساعت غیرعادی محسوب نمیشود.
- در پروژههای بزرگ (بالای ۳۰۰۰ متر مربع زیربنا یا ۱۸ متر ارتفاع)، داشتن مسئول ایمنی (HSE) الزامی است.
- در گودبرداریهای پرخطر، بهکارگیری “مسئول ایمنی کارگاه گودبرداری” الزامی است.
- اگر فاصله بنای در دست تخریب از معبر عمومی کمتر از ۴۰٪ ارتفاع آن باشد، احداث راهروی سرپوشیده الزامی است.
- برای بنای در حال ساخت یا بازسازی، اگر فاصله از معبر عمومی کمتر از ۲۵٪ ارتفاع باشد، راهروی سرپوشیده لازم است.
- در هر کارگاه، به ازای هر ۲۵ نفر کارگر، باید حداقل یک توالت و روشویی بهداشتی وجود داشته باشد.
- تجهیزات حفاظت فردی (PPE) شامل کلاه، دستکش، کفش، لباس کار، کمربند ایمنی و… است.
- نصب نرده حفاظتی موقت برای جلوگیری از سقوط افراد از ارتفاع بیش از ۱.۲ متر الزامی است.
- ارتفاع نرده حفاظتی موقت از کف سکوی کار باید بین ۰.۹ تا ۱.۱ متر باشد.
- ارتفاع نرده حفاظتی موقت در راه پلهها باید بین ۰.۷۵ تا ۰.۸۵ متر باشد.
- پایههای نرده حفاظتی نباید بیش از ۲ متر فاصله داشته باشند.
- ارتفاع راهروی سرپوشیده موقت باید حداقل ۲.۵ متر و عرض آن حداقل ۱.۵ متر باشد.
- سقف راهروی سرپوشیده باید از تختههای چوبی با ضخامت حداقل ۵ سانتیمتر ساخته شود.
- استفاده از توری سیمی یا گونی برای سقف راهروی سرپوشیده ممنوع است.
- در ارتفاع بیش از ۳.۵ متر که نصب داربست مقدور نیست، استفاده از تورهای ایمنی الزامی است.
- تورهای ایمنی باید حداقل ۲.۴ متر و حداکثر ۴.۶ متر پایینتر از محل کار نصب شوند.
- حداقل ارتفاع حصار حفاظتی موقت کارگاه باید ۱.۹ متر باشد.
- دستگاههای بالابر باید بهصورت روزانه، هفتگی و هر ۶ ماه یکبار مورد بازرسی قرار گیرند.
مطلب مرتبط: خلاصه مبحث 11
جمع بندی در مورد مبحث 12
خلاصه مبحث ۱۲ به شما کمک میکند تا با قوانین کلیدی ایمنی و بهداشت کار در پروژههای ساختمانی آشنا شوید. با مطالعه آن، میتوانید از وقوع حوادث ناگوار جلوگیری کرده و از جان و سلامت خود و دیگران در محیط کارگاه محافظت کنید. این مبحث در واقع چکیدهای از الزامات قانونی برای تضمین یک محیط کاری امن و بدون خطر است.
مرسی عالی
خلاصه مبحث 12 که نوشتید برای قبل از روز آزمون کفایت میکنه؟
درود و سلام. ما از مبحث 12 خیلی خلاصه گفتیم و اگر هیچ چیز از این کتاب را نخواندید، این خلاصه به شما کمک خواهد کرد.
این خلاصه ای که از مبحث 12 نوشتید خیلی خوب بود لطفا بازم توش بنویسید .