انصراف از نظارت، فرایندی است که طی آن مهندس ناظر پس از پذیرش یک پرونده، به دلایل شخصی یا سازمانی و دلایل منطقی دیگر رسماً از ادامه مسئولیت نظارت بر پروژه کنارهگیری میکند. انصراف از نظارت فرایندی دارد چراکه این کار یک تصمیم ساده نیست و پروژه را تحت تاثیر قرار میدهد. در واقع پذیرش برگه تعهد نظارت، ایجادکننده تعهدات قانونی برای ناظر است و انصراف بدون رعایت ضوابط، میتواند به ثبت محرومیت، ورود پرونده به شورای انتظامی و حتی مسئولیت مدنی در قبال پروژه منجر شود. آشنایی با علتهای مجاز، شرایط و مسیرهای درست انصراف، مهندس را از پیامدهای ناخواسته حفظ میکند. در ادامه در مورد نحوه و توصیه ها و روند انصراف مهندس ناظر توضیحاتی داده ایم.
نکات مهم و ضروری انصراف از کار نظارت
-
پس از ارجاع کار و تأیید و پذیرش آن توسط مهندس ناظر، در صورت انصراف، برای هر پرونده، ۳۰ روز عدم حضور و خروج از صف ارجاع کار برای ناظر ثبت میشود (طبق روال سازمان نظام مهندسی استان تهران).
-
پرونده مهندسان ناظری که در فاصله کم و بهطور متعدد اقدام به انصراف از کار کردهباشند، برای پاسخگویی و بررسی به شورای انتظامی ارجاع میشود.
-
در صورت انتخاب کار داوطلبی و پذیرفتهشدن به عنوان ناظر، امکان انصراف وجود ندارد؛ مگر در حالتهای خاص که اگر انصراف پذیرفته شود، برای مهندس ناظر دو ماه عدم حضور و خروج از صف ارجاع کار در نظر گرفته میشود.
پیشنهاد ویژه برای مهندسان ناظر برای انصراف
| شرایط | امکان انصراف | ضمانت اجرا / نتیجه |
|---|---|---|
| قبل از صدور پروانه – گذشته بیش از ۲ ماه و عدم اقدام مالک | ✅ بله (یکطرفه با مراجعه به سازمان) | تکمیل فرم انصراف |
| قبل از صدور پروانه – انصراف خودِ ناظر قبل از ۲ ماه | ✅ بله (با مراجعه به سازمان) | تکمیل فرم انصراف + ثبت ۳۰ روز عدم حضور |
| بعد از صدور پروانه | ⚠️ فقط توافقی (فرم تعویض ناظر) | مراجعه مشترک به دفاتر خدمات الکترونیک |
| کار داوطلبی پس از پذیرش | ❌ خیر (مگر در حالتهای خاص) | در صورت پذیرش: ۲ ماه عدم حضور و خروج از صف |
شرایط و زمانبندی اعلام انصراف از کار نظارت
۱. حق انصراف نظارت: تمامی ناظرین (از جمله ناظر هماهنگکننده) حق دارند در هر مرحله از عملیات اجرایی انصراف خود را اعلام کنند. تبصره مهم: خروج از مسئولیت و تعهد نظارت، منوط به پذیرش تقاضا توسط سازمان نظام مهندسی و معرفی و ثبت «ناظر جانشین» است.
۲. انصراف از نظارت در حین دوره قرارداد: ناظر باید فرم انصراف را همراه با ذکر دلایل موجه تکمیل و مستقیماً به سازمان تحویل دهد.
۳. انصراف از نظارت در پایان دوره قرارداد (عدم تمدید): ناظر موظف است حداقل دو ماه پیش از پایان دوره، مراتب عدم تمایل به تمدید را کتباً به ناظر هماهنگکننده اعلام کند تا در مهلت قانونی به سازمان منعکس شود.
مطلب مرتبط: راهنمای تمدید قرارداد نظارت
نمونه دستورالعمل انصراف از نظارت برای استان سمنان
بازرسی فنی و تعیین پیشرفت کار قبل از انصراف از نظارت
۴. اعزام کارشناس: پس از ثبت درخواست انصراف، سازمان نمایندگان خود را جهت بازدید از پروژه و تعیین وضعیت اجرایی اعزام میکند.
۵. تأیید کار: در صورت تأیید کیفیت نظارت توسط نمایندگان سازمان، «درصد پیشرفت فیزیکی» پروژه تعیین و ثبت میگردد.
۶. عدم تأیید و توقف کار: چنانچه نمایندگان سازمان ایرادات اجرایی مهمی مشاهده کنند، دستور توقف موقت کار صادر میشود. سازمان به مالک/مجری مهلت میدهد تا نواقص را برطرف کنند. رفتار با ناظر نیز مطابق با نظامنامه کنترل مضاعف نظارت خواهد بود.
۷. تأیید ثانویه: پس از رفع نواقص فوق، با اعلام مالک/مجری، نمایندگان سازمان مجدداً بازدید کرده و در صورت تأیید، درصد پیشرفت را تعیین میکنند.
مطلب مرتبط: مراحل پرداخت حق الزحمه ناظر
تعیین تکلیف مالی و حقالزحمه برای انصراف از نظارت
۸. تسویه کامل: اگر انصراف در پایان دوره قرارداد باشد، کل حقالزحمه آن دوره به ناظر تعلق میگیرد.
۹. تسویه نسبی: در صورت انصراف در حین دوره، حقالزحمه تا مرحله انصراف، بر اساس درصد پیشرفت و رابطه زیر محاسبه میشود:
۱۰. بستانکاری/بدهکاری ناظر برای انصراف دادن.
- چنانچه ناظر کمتر از مبلغ محاسبهشده در فرمول بالا دریافت کرده باشد، سازمان مابهالتفاوت را به وی پرداخت میکند.
- چنانچه ناظر بیشتر از استحقاق خود دریافت کرده باشد، موظف است مابهالتفاوت را به سازمان عودت دهد.
تحویل کار و مستندات کاری که باید برای انصراف از نظارت باید انجام داد
۱۱. گواهی صحت کار: ناظر انصرافدهنده باید صحت عملیات اجراییِ انجامشده در دوره خود را گواهی کند. در صورت وجود تخلف، باید مستندات ابلاغِ کتبیِ ایرادات (گزارشهای مرحلهای، دستور کارهای رسید شده به مالک و مجری) را ضمیمه کند.
۱۲. انتقال مدارک: تمامی گزارشها و مدارک باید طی یک صورتجلسه چهارجانبه (با امضای ناظر قدیم، ناظر جدید، مالک و مجری) به ناظر جدید تحویل داده شده و یک نسخه از آن به سازمان ارائه گردد.
مطلب مرتبط: مهندس ناظر
نکات مهم در مورد انصراف دادن از نظارت
برای اینکه این دستورالعمل کاملتر شود و از نظر حقوقی هیچ راه فراری برای مالک یا دردسری برای ناظر ایجاد نکند، پیشنهاد میکنم موارد زیر را هم در کار در نظر بگیرید (یا به عنوان تبصره اضافه کنید):
- مسئولیت حقوقی در دوران گذار (دوره طلایی خطر) بعد از انصراف نظارت:
باید صراحتاً قید شود که از زمان ثبت درخواست انصراف در سازمان تا زمان امضای قرارداد با ناظر جدید و ثبت آن در شهرداری، مسئولیت کاملِ ایمنی و حوادث کارگاه همچنان بر عهده ناظر قبلی است. ناظر نباید تصور کند با تحویل فرم انصراف، کار تمام شده است. در این بازه، ناظر مجاز به ترک کارگاه نیست.
- شرط تسویه حساب و آزادسازی ظرفیت نظارت برای انصراف:
آزادسازی ظرفیت اشتغالِ ناظر انصرافدهنده در کارتابل نظام مهندسی، باید منوط به تحویل کامل مستندات (بند ۱۲) و تسویه حساب مالی (بند ۱۰) باشد تا اهرم فشاری برای تحویل اصولی کار به ناظر جدید وجود داشته باشد.
- گزارش وضعیت ایمنی کارگاه در زمان انصراف نظارت:
توصیه میشود در زمان انصراف، علاوه بر گزارش پیشرفت فیزیکی، ناظر ملزم به ثبت یک «گزارش ویژه وضعیت ایمنی کارگاه در زمان تحویل» در سیستم شهرداری شود تا اگر در فاصله انتقال کار به ناظر جدید حادثهای رخ داد، خط مرز مسئولیتها کاملاً شفاف باشد.
سایتهای انصراف از نظارت (سامانههای رسمی)
- شورای مرکزی نظام مهندسی ساختمان (مرجع کل کشور): irceo.ir
- استان تهران: tceo.ir
- استان اصفهان: esfceo.ir
- استان فارس: fceo.ir
- استان خراسان رضوی: nezammohandesi.ir
- استان مازندران: mazandnezam.org
- استان بوشهر: bushehr-nezam.ir
- استان خوزستان: khzceo.ir
- استان البرز: alborz-nezam.ir
- استان آذربایجان شرقی: azarnezam.ir
- استان کرمان: kermanceo.ir
💡 در بیشتر استانها، انصراف از طریق کارتابل خدمات مهندسی همان سایت رسمی انجام میشود؛ بعد از صدور پروانه نیز معمولاً به دفاتر پیشخوان خدمات الکترونیک شهرداری هدایت میشوید.