در این پست به طور تخصصی به سراغ اشتباهات رایج در تاسیسات برق رفته ایم. اجرای صحیح تأسیسات برق ساختمان فقط به عبور دادن سیمها از داخل لوله و نصب کلید و پریز محدود نمیشود. انتخاب صحیح سیم و کابل، نحوه اتصال هادیها، مسیرگذاری، سیستم اتصال زمین، تجهیزات حفاظتی، تابلو برق و تست نهایی همگی در ایمنی و عملکرد صحیح تأسیسات نقش دارند. بسیاری از خطاها، اشتباهات و ایرادات برق ساختمان در زمان اجرا قابل مشاهده هستند، اما اگر قبل از پوشاندن دیوارها و سقفها شناسایی نشوند، اصلاح آنها در آینده هزینه و زمان زیادی خواهد داشت. پس مطالعه رایج ترین اشتباهات در تاسیسات برق ساختمان برای تمامی مهندسین برق ضروری است.
لیست اشتباهات رایج در تاسیسات برق و رایج ترین خطاها در برق ساختمان
۱. انتخاب نادرست سطح مقطع سیم و کابل
۲. افزایش آمپراژ فیوز برای رفع مشکل برق
۳. بیرونزدگی سیم بدون روکش و هادی لخت
۴. استفاده از سیم و کابل آسیبدیده
۵. اجرای اتصالات سست
۶. استفاده از نوارچسب به جای اتصال اصولی
۷. رها کردن کابلها بدون مهار مناسب
۸. مدفون کردن جعبههای تقسیم و محلهای اتصال
۹. باز گذاشتن جعبههای برق و تقسیم
۱۱. اجرای پریز بدون هادی حفاظتی
۱2. اجرای نادرست سیستم اتصال زمین
۱3. اشتباه گرفتن نول و ارت
۱۴. هدایت نادرست کابلها
۱۵. پر کردن بیش از حد لولههای برق
۱۶. مسیرگذاری نامناسب و ایجاد خمهای زیاد
۱۷. رعایت نکردن جداسازی مسیرهای برق و جریان ضعیف
۱. انتخاب نادرست سطح مقطع سیم و کابل از رایج ترین اشتباهات در برق
یکی از رایجترین اشتباهات در تاسیسات برقی، انتخاب سیم بر اساس عادت یا تجربه قبلی به جای بررسی شرایط واقعی مدار است. سطح مقطع هادی باید متناسب با جریان بار، طول مسیر، روش نصب، افت ولتاژ، دمای محیط، تعداد هادیهای مجاور و نوع مصرفکننده انتخاب شود. استفاده از سیم با سطح مقطع کمتر از نیاز مدار میتواند باعث افزایش دما، افت ولتاژ، آسیب به عایق و حتی آتشسوزی شود. از طرف دیگر، افزایش بیدلیل سطح مقطع نیز بدون بررسی سایر اجزای مدار، جایگزین طراحی صحیح نیست.
نکته نظارتی: سطح مقطع هادی را باید در کنار نوع بار و وسیله حفاظتی مدار بررسی کرد؛ صرفاً مشاهده نوشته روی سیم کافی نیست.
۲. افزایش آمپراژ فیوز برای رفع مشکل برق، از رایج ترین خطاها در برق
یکی از اشتباهات رایج در برق ساختمان این است که وقتی یک کلید مینیاتوری مرتباً قطع میکند، به جای پیدا کردن علت، کلید با آمپراژ بالاتر نصب میشود. این کار میتواند بسیار خطرناک باشد؛ زیرا اگر سیم و کابل برق ظرفیت جریان جدید را نداشته باشند، ممکن است هادی بیش از حد گرم شود بدون اینکه حفاظت مناسب مدار عمل کند.
راهکار: ابتدا علت قطع کلید، جریان مصرفی، ظرفیت هادی و شرایط مدار بررسی شود و سپس وسیله حفاظتی مناسب انتخاب گردد.
۳. بیرونزدگی سیم بدون روکش و هادی لخت، از اشتباهات رایج در تاسیسات برق
در محل پریزها، کلیدها، تابلوها و جعبههای تقسیم ممکن است بخشی از سیم بیش از اندازه لخت شده یا از محل اتصال بیرون مانده باشد. هادی لخت در صورت تماس با هادی دیگر یا بخش فلزی میتواند باعث اتصال کوتاه، برقگرفتگی یا ایجاد قوس الکتریکی شود. این اشتباهات رایج در برق است.
راهکار اجرایی: قسمت لخت سیم باید فقط به اندازه موردنیاز اتصال باشد و هادی پس از اتصال، بهدرستی داخل ترمینال یا تجهیز مربوطه قرار گیرد.
۴. استفاده از سیم و کابل آسیبدیده از ایرادات در برق کشی
یکی دیگر از اشتباهات رایج در برق کشی، عدم استفاده از سیم نو است. گاهی در زمان حمل، انبارش یا اجرای تأسیسات، روکش سیم خراشیده، بریده یا آسیبدیده میشود. استفاده از چنین هادیای میتواند عایقبندی مدار را مختل کرده و احتمال اتصال بین هادیها یا تماس با بدنه فلزی را افزایش دهد. سیم و کابل باید قبل از نصب از نظر پارگی روکش، لهشدگی، بریدگی، خوردگی و آسیب مکانیکی بررسی شوند.
نکته مهم: آسیبدیدگی جدی روکش را نباید صرفاً با نوارچسب پنهان کرد؛ در موارد لازم باید بخش آسیبدیده اصلاح یا هادی تعویض شود.
۵. اجرای اتصالات سست از خطاهای برقی
اتصال شل یکی از نقاط بسیار خطرناک در تأسیسات برقی و اشتباهات رایج در تاسیسات برق است. دقت داشته باشید که وقتی اتصال بهخوبی محکم نشده باشد، مقاومت محل اتصال افزایش پیدا میکند و در عبور جریان، گرما تولید میشود. این گرما میتواند به مرور باعث تغییر رنگ ترمینال، ذوب شدن عایق و در نهایت آتشسوزی شود. اتصالات داخل تابلو برق، جعبه تقسیم، پریزها و تجهیزات باید با روش اتصال مناسب و تجهیزات اتصال استاندارد اجرا شوند.
۶. استفاده از نوارچسب به جای اتصال اصولی از ایرادات تاسیسات برق
نوارچسب برق میتواند برای عایق کاری مناسب در کاربردهای مشخص استفاده شود، اما نباید جایگزین یک اتصال مکانیکی و الکتریکی صحیح شود. استفاده بی رویه از نوار چسب از اشتباهات رایج در تاسیسات برقی است. پیچاندن سیمها به یکدیگر و پوشاندن آنها با چند دور نوارچسب، راهکار مناسبی برای ایجاد یک اتصال دائمی و مطمئن نیست. در محلهای اتصال باید از ترمینال، کانکتور یا تجهیزات اتصال مناسب با نوع هادی و شرایط مدار استفاده شود.
۷. رها کردن کابلها بدون مهار مناسب، از اشتباهات رایج در برق
کابلهای رهاشده روی دیوار، سقف یا فضاهای تأسیساتی میتوانند در اثر ضربه، کشش، عملیات ساختمانی یا برخورد ابزار آسیب ببینند. کابل باید متناسب با نوع نصب و شرایط پروژه با روش مناسب مهار، نگهداری و هدایت شود. در مسیرهای قابل دسترس، بینظمی کابلها علاوه بر کاهش ایمنی، عملیات تعمیر و عیبیابی را نیز دشوار میکند.
۸. مدفون کردن جعبههای تقسیم و محلهای اتصال
یکی از خطاهای مهم در تاسیسات برق در بخش اجرایی، پنهان کردن جعبههای تقسیم و محلهای اتصال در پشت دیوار، سقف کاذب یا بخشهایی است که بعداً دسترسی به آنها دشوار یا غیرممکن میشود. محل اتصال باید در شرایطی قرار داشته باشد که بازرسی، تعمیر، تست و عیبیابی در آینده امکانپذیر باشد. پوشاندن جعبه تقسیم با مصالح ساختمانی بدون پیشبینی دسترسی مناسب، یکی از مواردی است که در زمان تعمیرات میتواند هزینه زیادی ایجاد کند. برای اشراف کامل روی تاسیسات برق و عدم اشتباه و خطا، خرید کتاب مبحث 13 را پیشنهاد میدهیم.
۹. باز گذاشتن جعبههای برق و تقسیم، ایرادات رایج بین مهندسین برق
مهندسین برق باید توجه کنید که نباید جعبهای که اتصالات داخل آن قرار دارد، بدون پوشش مناسب رها شود. باز بودن جعبه میتواند باعث تماس ناخواسته افراد یا ابزار با قسمتهای برقدار، ورود گردوغبار و آسیب مکانیکی به اتصالات شود. پس از تکمیل اتصالات، جعبه باید با درپوش مناسب و قابل اطمینان پوشانده شود.
۱۰. ازدحام بیش از حد سیمها داخل قوطی برق از اشتباهات رایج در تاسیسات برق
قرار دادن تعداد زیادی سیم و اتصال در یک قوطی کوچک، فضای کافی برای خمکردن و آرایش صحیح هادیها باقی نمیگذارد. در این شرایط، احتمال شل شدن اتصالات، آسیب دیدن روکش سیم و افزایش حرارت بیشتر میشود. راهکار: حجم و تعداد هادیها باید متناسب با فضای قوطی و تجهیزات انتخاب شود. اگر فضای کافی وجود ندارد، باید از قوطی یا جعبه مناسبتر استفاده شود.
۱۱. اجرای پریز بدون هادی حفاظتی
پریزهای مورد استفاده برای تجهیزات دارای بدنه فلزی یا تجهیزات نیازمند حفاظت، باید در سیستم برق ساختمان به شکل صحیح به هادی حفاظتی متصل شوند. وجود ارت در پریز بهتنهایی کافی نیست؛ باید مسیر هادی حفاظتی و سیستم اتصال زمین نیز بهدرستی اجرا شده باشد. اشتباه خطرناک: اتصال صوری یا غیراصولی پایه ارت به نول یا یک نقطه فلزی نامطمئن.
۱۲. اشتباه گرفتن نول و ارت از رایج ترین اشتباهات در برق
نول و هادی حفاظتی ارت وظایف متفاوتی دارند و نباید در هر نقطهای به یکدیگر متصل شوند. استفاده از ارت به جای نول یا ایجاد اتصال غیرمجاز بین نول و ارت میتواند عملکرد سیستم حفاظتی را مختل کند. در بازدید تأسیسات باید مسیر هادی حفاظتی، شینههای مربوط و نحوه اتصال آنها بررسی شود.
۱۳. اجرای نادرست سیستم اتصال زمین از اشتباهات رایج در برق
وجود سیم سبز و زرد در یک مدار به این معنی نیست که سیستم ارت ساختمان حتماً عملکرد مناسبی دارد. سیستم اتصال زمین باید شامل اجزای لازم از جمله هادی حفاظتی، شینههای مربوط، اتصالات و سیستم زمین مناسب باشد و عملکرد آن در شرایط خطا قابل اطمینان باشد. استفاده از لوله آب یا سایر بخشهای فلزی ساختمان به عنوان راهحل موقت برای ارت، جایگزین سیستم زمین صحیح نیست.
۱۴. هدایت نادرست کابلها
کابلها نباید بدون توجه به شرایط محیطی و نوع مسیر، بهصورت نامنظم روی کف، زیر مصالح یا در محلهایی که احتمال آسیب مکانیکی وجود دارد رها شوند. برای هر مسیر باید روش نصب مناسب مانند لوله، سینی کابل، کانال یا سایر سیستمهای مجاز متناسب با نوع پروژه انتخاب شود. مسیر کابل باید به گونهای باشد که احتمال ضربه، کشش، رطوبت، حرارت بیش از حد و آسیب مکانیکی کنترل شود.
۱۵. پر کردن بیش از حد لولههای برق از اشتباهات رایج در تاسیسات برق
خطایی که عبور تعداد زیادی سیم از یک لوله، علاوه بر دشوار کردن عملیات سیمکشی، میتواند شرایط حرارتی نامناسب ایجاد کند. همچنین اگر لوله بیش از حد شلوغ باشد، در آینده عبور سیم جدید یا تعویض هادی بسیار دشوار خواهد شد. هنگام اجرا باید تعداد هادیها، سطح مقطع، قطر لوله، مسیر و امکان عبور و تعویض سیمها بررسی شود.
۱۶. مسیرگذاری نامناسب و ایجاد خمهای زیاد
مسیر لولهگذاری باید تا حد امکان منظم و قابل دسترسی باشد. خمهای متعدد، تغییر مسیرهای بیدلیل و اجرای مسیرهای غیرقابل ردیابی، سیمکشی و تعمیرات آینده را دشوار میکند. همچنین مسیرهای برق باید با معماری، سازه و تأسیسات مکانیکی هماهنگ باشند تا در مراحل بعدی ساختمان، لولهها و کابلها آسیب نبینند.
۱۷. رعایت نکردن جداسازی مسیرهای برق و جریان ضعیف
اجرای نامناسب کابلهای قدرت در کنار کابلهای سیستمهای حساس میتواند باعث ایجاد نویز و اختلال در برخی تجهیزات شود. این نکته را خوب توجه کنید. سیستمهایی مانند شبکه، تلفن، صوت، تصویر، اعلام حریق و سایر سیستمهای جریان ضعیف باید مطابق الزامات مربوط به مسیرگذاری و جداسازی اجرا شوند. بهخصوص در پروژههای بزرگ، این موضوع باید از مرحله طراحی مسیرها و رایزرها مورد توجه قرار گیرد. برای اینکه اشراف کامل داشته باشید روی این موضوع، خرید نشریه 110 پیشنهاد میدم.
۱۸. استفاده از سیم رابط با سطح مقطع نامتناسب
یکی از خطاهای رایج در بهرهبرداری، استفاده از سیم رابط نامناسب برای تجهیزات پرمصرف است. مثلاً ممکن است یک مصرفکننده توان بالایی داشته باشد اما از طریق یک سیم رابط یا چندراهی با ظرفیت پایین تغذیه شود. در این حالت، سیم رابط میتواند بیش از ظرفیت خود جریان عبور دهد و داغ شود.
راهکار: ظرفیت جریان سیم رابط، دوشاخه، پریز و تجهیز حفاظتی باید با توان مصرفکننده هماهنگ باشد.
مطلب مرتبط: اصطلاحات مهندسی برق
۱۹. استفاده از چندراهی و رابط برای بارهای سنگین
وصل کردن چند وسیله پرمصرف به یک چندراهی، بهخصوص در صورت استفاده همزمان، میتواند باعث افزایش جریان و گرم شدن اتصالات شود. چندراهی نباید برای جبران کمبود مدارهای مستقل یا پریزهای مناسب استفاده شود. برای مصرفکنندههای پرقدرت باید مدار و تغذیه متناسب با طراحی ساختمان در نظر گرفته شود.
۲۰. انتخاب اشتباه تجهیزات حفاظتی
انتخاب کلید حفاظتی فقط بر اساس عدد آمپراژ انجام نمیشود. نوع کلید، مشخصات مدار، ظرفیت هادی، جریان بار، جریان اتصال کوتاه و نوع مصرفکننده باید در انتخاب تجهیزات حفاظتی مورد توجه قرار گیرد. همچنین در محلهایی که نیاز به حفاظت در برابر جریان نشتی یا سایر خطرات وجود دارد، باید تجهیز حفاظتی مناسب و متناسب با سیستم طراحی شود.
نکته مهم: تجهیزات حفاظتی نباید برای جلوگیری از قطع مدار، بدون بررسی فنی با مدل یا ظرفیت بالاتر جایگزین شوند.
۲۱. استفاده نکردن از حفاظت مناسب در برابر جریان نشتی
برخی خطاها ممکن است به شکل اتصال کوتاه کلاسیک ظاهر نشوند اما جریان ناخواستهای به سمت زمین ایجاد کنند. در چنین شرایطی، استفاده صحیح از تجهیزات حفاظت در برابر جریان نشتی میتواند نقش مهمی در کاهش خطر برق گرفتگی و برخی حوادث الکتریکی داشته باشد. انتخاب، محل نصب و تنظیم این تجهیزات باید بر اساس نوع سیستم و الزامات پروژه انجام شود.
۲۲. بیتوجهی به بارهای پرمصرف
مدارهای مربوط به تجهیزات پرقدرت نباید مانند مدار یک چراغ یا پریز معمولی در نظر گرفته شوند. تجهیزاتی مانند کولر گازی، آبگرمکن برقی، اجاق برقی، پمپها و برخی تجهیزات آشپزخانه ممکن است به مدار، کابل و حفاظت متناسب با بار خود نیاز داشته باشند. قبل از اجرا باید بار مصرفی محاسبه و مدارها به شکل اصولی تفکیک شوند.
۲۳. تست نکردن سیمکشی قبل از پوشاندن مسیرها
یکی از اشتباهات پرهزینه این است که پس از لولهگذاری و سیم کشی، بدون انجام کنترل و تستهای لازم، دیوارها و سقفها پوشانده شوند. اگر بعداً مشخص شود سیمی قطع است، مسیر اشتباه اجرا شده یا هادی دچار آسیب شده، اصلاح آن میتواند مستلزم تخریب باشد. به همین دلیل، بازدید و کنترل مرحلهای قبل از پوشاندن مسیرهای توکار اهمیت زیادی دارد.
۲۴. انجام ندادن تستهای نهایی
روشن شدن چراغها یا کار کردن چند پریز به معنی سالم بودن کامل سیستم برق نیست. در پایان کار، بسته به نوع تأسیسات و الزامات پروژه، باید کنترلها و تستهای لازم انجام شوند؛ از جمله بررسی:
- پیوستگی هادیها
- صحت اتصال هادی حفاظتی
- وضعیت عایق
- پلاریته مدارها
- عملکرد تجهیزات حفاظتی
- صحت مدارهای روشنایی و پریزها
- تابلو و شمارهگذاری مدارها
- وضعیت اتصالات
تست نهایی باید قبل از تحویل و بهرهبرداری جدی گرفته شود.
مطلب مرتبط: وظایف مهندس ناظر برق
جدول اشتباهات رایج در سیمکشی ساختمان
| ردیف | اشتباه اجرایی | پیامد احتمالی |
|---|---|---|
| ۱ | انتخاب نادرست سطح مقطع سیم | گرم شدن هادی و افت ولتاژ |
| ۲ | افزایش آمپراژ فیوز بدون بررسی مدار | کاهش حفاظت و خطر آتشسوزی |
| ۳ | بیرونزدگی سیم لخت | اتصال کوتاه و برقگرفتگی |
| ۴ | استفاده از سیم آسیبدیده | کاهش عایق و احتمال خطا |
| ۵ | اتصالات سست | تولید حرارت در محل اتصال |
| ۶ | استفاده از نوارچسب به جای اتصال اصولی | کاهش اطمینان اتصال |
| ۷ | رها کردن کابلها | آسیب مکانیکی و خطر برقگرفتگی |
| ۸ | مدفون کردن جعبههای تقسیم | دشواری تعمیر و عیبیابی |
| ۹ | باز گذاشتن جعبه برق | خطر تماس و آسیب به اتصالات |
| ۱۰ | ازدحام سیم در قوطی برق | افزایش حرارت و خرابی اتصال |
| ۱۱ | نبود هادی حفاظتی در پریز | افزایش خطر برقگرفتگی |
| ۱۲ | اتصال نادرست نول و ارت | اختلال در حفاظت |
| ۱۳ | اجرای نادرست سیستم زمین | کاهش اثربخشی حفاظت |
| ۱۴ | هدایت نادرست کابلها | آسیب مکانیکی و کاهش ایمنی |
| ۱۵ | پر کردن بیش از ظرفیت لوله | مشکل حرارتی و تعمیرات |
| ۱۶ | ایجاد خمهای زیاد در مسیر | دشواری سیمکشی و تعویض |
| ۱۷ | جداسازی نکردن مسیرهای حساس | نویز و اختلال |
| ۱۸ | استفاده از سیم رابط ضعیف | داغ شدن و احتمال آتشسوزی |
| ۱۹ | بارگذاری بیش از حد چندراهی | افزایش جریان و حرارت |
| ۲۰ | انتخاب نادرست کلید حفاظتی | کاهش حفاظت مدار |
| ۲۱ | نبود حفاظت مناسب در برابر نشتی | افزایش خطر برقگرفتگی |
| ۲۲ | تفکیک نکردن بارهای پرمصرف | اضافهبار مدار |
| ۲۳ | تست نکردن قبل از پوشاندن مسیر | افزایش هزینه اصلاح |
| ۲۴ | انجام ندادن تست نهایی | باقی ماندن خطاهای پنهان |
مهمترین موارد برای مهندس ناظر برق
از دید نظارتی، بهتر است کنترل تأسیسات برق فقط به مرحله نهایی محدود نشود. چند مرحله کلیدی برای بازدید وجود دارد:
قبل از بتنریزی:
کنترل مسیر لولهها، محل قوطیها، رایزرها و هماهنگی با سازه.
پس از لولهگذاری:
کنترل مسیر، خمها، اتصالات، قطر لوله و امکان عبور سیم.
پس از سیم کشی:
کنترل نوع و سطح مقطع هادیها، رنگبندی، اتصالات، مدارها و هادی حفاظتی.
هنگام نصب تابلو:
کنترل تفکیک مدارها، تجهیزات حفاظتی، شمارهگذاری، اتصالات و آرایش تابلو.
پیش از تحویل:
انجام کنترلها و تستهای لازم و اطمینان از عملکرد صحیح سیستمهای حفاظتی.
جمعبندی در مورد اشتباهات رایج در برق ساختمان
بسیاری از حوادث و خرابیهای تأسیسات برق ساختمان از یک خطای بزرگ شروع نمیشوند؛ بلکه مجموعهای از اتصالات ضعیف، سیم نامناسب، مسیرگذاری غلط، جعبههای غیرقابل دسترس، حفاظت ناکافی و تست نکردن سیستم میتواند به یک مشکل جدی تبدیل شود. بنابراین سیمکشی اصولی باید از مرحله طراحی آغاز شود و تا زمان تست و تحویل ساختمان بهصورت مرحلهای کنترل شود. برای مهندس ناظر نیز مستندسازی ایرادات و اعلام بهموقع موارد مغایر، بخش مهمی از فرآیند نظارت بر تأسیسات برقی ساختمان است.