آشنایی با اصطلاحات عمرانی و اصطلاحات ساختمانی فقط برای افزایش اطلاعات تئوری نیست، بلکه یکی از پایه‌های اصلی ورود حرفه‌ای به فضای کارگاه و پروژه محسوب می‌شود. اینکه شما با تک تک اصطلاحات ساختمان سازی و اصطلاحات مهندسی عمران آشنا و بلد باشید یه چیز دیگه است. بسیاری از دانشجویان عمران یا معماری در دانشگاه با مفاهیم فنی، طراحی، تحلیل سازه و مباحث اجرایی آشنا می‌شوند، اما بخش قابل توجهی از اصطلاحات کارگاهی، زبان مشترک بین مهندس، استادکار، تکنسین و نیروهای اجرایی است که معمولاً در محیط واقعی پروژه و طی دوره کارآموزی بهتر درک می‌شود.
در واقع، دانستن این اصطلاحات فارسی و حتی اصطلاحات انگلیسی عمران باعث می‌شود فرد هنگام حضور در کارگاه، خواندن نقشه‌ها، شنیدن دستورات اجرایی یا ارتباط با عوامل پروژه دچار ابهام نشود و بتواند سریع‌تر با فضای عملی کار هماهنگ شود. به همین دلیل، شناخت این واژه‌ها پلی بین آموزش دانشگاهی و تجربه اجرایی است و می‌تواند برای دانشجویان، کارآموزان و حتی مهندسان تازه‌کار بسیار ارزشمند و کاربردی باشد.
اصطلاحات رایج در کارهای عمرانی
| اصطلاح | تعریف |
|---|---|
| آبرو | سازه‌ای برای عبور جریان آب از زیر جاده، راه‌آهن یا مسیرهای ارتباطی که از تخریب مسیر جلوگیری می‌کند. |
| آب‌شستگی | فرسایش خاک یا مصالح در اثر جریان آب که می‌تواند موجب تضعیف سازه یا بستر خاک شود. |
| آرماتور | میلگردهای فولادی قرارگرفته در بتن برای افزایش مقاومت کششی و جلوگیری از ترک‌خوردگی بتن. |
| اندود کاه‌گل | ملات سنتی ترکیب کاه و گل که بیشتر برای عایق حرارتی و رطوبتی در مناطق کویری استفاده می‌شود. |
| اندود لیسه‌ای | لایه نازکی از ملات سیمان که با ماله روی سطح کشیده می‌شود تا سطحی صاف و یکدست ایجاد کند. |
| اُتکا (ادکا) | میلگردی در سقف تیرچه بلوک که برای تحمل نیروهای برشی و تقویت تکیه‌گاه‌ها استفاده می‌شود. |
| الاستیسیته | خاصیت کشسانی مصالح که امکان تغییر شکل موقت تحت نیرو و بازگشت به حالت اولیه را فراهم می‌کند. |
| اورلب (Overlap) | همپوشانی دو میلگرد در یک طول مشخص برای انتقال نیرو و ایجاد پیوستگی در آرماتورها. |
| آچار F | ابزاری کارگاهی برای خم کردن میلگردها و ساخت خاموت یا قطعات آرماتوربندی. |
| اِگو | شبکه یا مجرای انتقال فاضلاب شهری که فاضلاب را به تصفیه‌خانه هدایت می‌کند. |
| ازاره | سنگ یا پوشش مقاوم در قسمت پایینی دیوار خارجی برای محافظت در برابر رطوبت و ضربه. |
| آجر نیمه (چارک) | آجر نصف شده که برای تنظیم ابعاد در آجرچینی استفاده می‌شود. |
| آجر کم‌زده | قطعه‌ای از آجر با اندازه حدود یک‌پنجم آجر کامل که در جزئیات آجرچینی کاربرد دارد. |
| آجر کلوک | قطعه‌ای حدود یک‌چهارم آجر که در تنظیم رج‌های دیوار به کار می‌رود. |
| آجر گری | همان آجر فشاری یا آجر زبره که بیشتر در دیوارهای باربر یا زیرکار استفاده می‌شود. |
| آبچک | شیار یا برشی در لبه سنگ یا نما که برای هدایت و جلوگیری از نفوذ آب باران ایجاد می‌شود. |
| اندود تخته‌ماله‌ای | نوعی اندود سیمانی که با تخته ماله اجرا می‌شود و از ترک خوردن سطح جلوگیری می‌کند. |
| اندود شسته | اندودی شامل سنگ‌دانه، پودر سنگ و سیمان سفید که معمولاً در نمای ساختمان کاربرد دارد. |
| اسکوپ | بست فلزی برای مهار سنگ نما و جلوگیری از جدا شدن آن از سطح دیوار. |
| ایزوگام | عایق رطوبتی پیش‌ساخته از قیر و الیاف مصنوعی یا پشم شیشه که برای آب‌بندی سطوح استفاده می‌شود. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ب»
| اصطلاح | تعریف |
|---|---|
| بتن | ترکیبی از سیمان، آب، شن و ماسه که پس از سخت شدن به عنوان یکی از اصلی‌ترین مصالح ساختمانی استفاده می‌شود. |
| باسکول | دستگاه اندازه‌گیری وزن مصالح ساختمانی مانند شن، ماسه یا کامیون‌های حمل مصالح. |
| بتن سبک | بتنی با وزن کمتر که با استفاده از پوکه یا مواد سبک ساخته می‌شود و بار مرده سازه را کاهش می‌دهد. |
| بتن الیافی | نوعی بتن که در آن الیاف فلزی یا پلیمری برای افزایش مقاومت و کاهش ترک استفاده می‌شود. |
| بتن مگر | بتن با عیار کم سیمان که برای تسطیح بستر خاک و آماده‌سازی زیر فونداسیون اجرا می‌شود. |
| بال تیر | قسمت‌های افقی تیرآهن که در بالا و پایین جان تیر قرار دارند. |
| بلوکاژ | لایه‌ای از سنگ‌های درشت یا قلوه‌سنگ بدون ملات که برای جلوگیری از نفوذ رطوبت به کف ساختمان استفاده می‌شود. |
| بادبند | عضو سازه‌ای در ساختمان‌های فلزی برای مقابله با نیروهای جانبی مانند باد و زلزله. |
| بندکشی | پر کردن درز بین آجر، کاشی یا سنگ با ملات یا مواد مخصوص برای افزایش استحکام و زیبایی. |
| بیس پلیت (صفحه ستون) | صفحه فولادی قرارگرفته بین ستون فلزی و فونداسیون که بار ستون را به پی منتقل می‌کند. |
| بار زنده | بارهای متحرک مانند حضور افراد، تجهیزات و وسایل داخل ساختمان. |
| بار مرده | بارهای ثابت ساختمان مانند وزن سقف، دیوارها و اجزای دائمی سازه. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «پ»
| اصطلاح | تعریف |
|---|---|
| پل | سازه‌ای که برای عبور از موانع طبیعی مانند رودخانه، دره یا جاده ساخته می‌شود. |
| پیمانکار | شخص حقیقی یا حقوقی که مسئول اجرای پروژه ساختمانی طبق قرارداد است. |
| پلیت | صفحه فلزی برای اتصال، تقویت یا انتقال نیرو بین اجزای سازه‌ای. |
| پوتر (تیر بتنی) | تیر بتنی آویزدار که بار سقف را به ستون منتقل می‌کند. |
| پاگرد | سطح افقی بین دو مسیر پله که برای استراحت و تغییر مسیر حرکت استفاده می‌شود. |
| پی (فونداسیون) | بخش زیرین ساختمان که بار کل سازه را به زمین منتقل می‌کند. |
| پیوند آجرچینی | نحوه آرایش و چیدمان آجرها در دیوار برای افزایش مقاومت و یکپارچگی. |
| پوکه معدنی | سنگ آتشفشانی سبک و متخلخل که در بتن سبک و شیب‌بندی استفاده می‌شود. |
| پوکه صنعتی | مصالح سبک مصنوعی که از حرارت دادن خاک رس تولید شده و در بتن سبک کاربرد دارد. |
| پکافته | دیوار داخلی که به دیوار اصلی متصل شده و فضای داخلی را تقسیم می‌کند. |
| پلاستر | اندود ملات ماسه سیمان با ضخامت چند سانتی‌متر که برای پوشش دیوار و آماده‌سازی سطح اجرا می‌شود. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ت»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| ترانشه | گودالی باریک و طولی که برای اجرای تأسیسات زیرزمینی مانند لوله‌ها و کابل‌ها در زمین ایجاد می‌شود. |
| تسطیح | عملیات هموارسازی و آماده کردن سطح زمین پیش از شروع ساخت‌وساز. |
| تیرچه | عضو باربر در سیستم سقف که بار سقف را به تیرها یا دیوارهای باربر منتقل می‌کند. |
| تسمه | نوار یا ورق فلزی با مقطع مستطیلی که در اتصالات یا تقویت اجزای سازه استفاده می‌شود. |
| توجیه نقشه | تطبیق جهت شمال در نقشه با جهت واقعی شمال در محل پروژه. |
| تیر | عضو افقی سازه که بار وارد شده از سقف یا طبقات را به ستون یا دیوار منتقل می‌کند. |
| تیر لانه‌زنبوری | تیرآهنی که در جان آن حفره‌های شش‌ضلعی ایجاد شده تا وزن کمتر و امکان عبور تأسیسات فراهم شود. |
| تیشه | ابزار دستی با تیغه فلزی برای تراش یا تخریب سنگ، آجر و مصالح ساختمانی. |
| تخته ماله | وسیله‌ای برای پخش ملات و صاف کردن سطوحی مانند کف، دیوار یا سقف. |
| تأسیسات مکانیکی | مجموعه سیستم‌های لوله‌کشی آب، فاضلاب، گاز و تجهیزات مکانیکی ساختمان. |
| تأسیسات الکتریکی | شبکه سیم‌کشی، تابلو برق، روشنایی و تجهیزات برقی ساختمان. |
| تیغه | دیوار داخلی غیر باربر که برای تقسیم‌بندی فضاهای داخل ساختمان ساخته می‌شود. |
| تنش | مقدار نیروی وارد شده بر واحد سطح یک عضو سازه‌ای. |
| بندکشی | پر کردن درز میان کاشی، آجر یا سنگ با ملات یا مواد مخصوص برای افزایش استحکام و زیبایی. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ج»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| جداره | دیواره محافظ که برای جلوگیری از ریزش خاک در گودبرداری یا حفاری استفاده می‌شود. |
| جوشکاری | فرآیند اتصال قطعات فلزی با استفاده از حرارت بالا و گاهی فشار. |
| جداسازی | عملیات جدا کردن اجزای سازه یا مصالح برای تعمیر، تعویض یا تغییر در ساختمان. |
| جان تیر | بخش عمودی تیرآهن که بین دو بال قرار دارد و نقش اصلی در تحمل نیروهای برشی دارد. |
| جان‌پناه | دیوار کوتاه اطراف پشت‌بام یا بالکن که برای ایمنی افراد ساخته می‌شود. |
| جک سقفی | پایه فلزی قابل تنظیم که هنگام قالب‌بندی برای نگه داشتن سقف یا تیرها استفاده می‌شود. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «چ»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| چارک | قطعه‌ای از آجر که تقریباً برابر با یک‌چهارم آجر کامل است. |
| چهار‌دنگ | قطعه‌ای حدود سه‌چهارم آجر که در تنظیم رج‌های دیوار کاربرد دارد. |
| چتایی | نوعی گونی کنفی که در عایق‌کاری قیرگونی ساختمان استفاده می‌شود. |
| چارچوب | قاب نصب‌شده در محل در یا پنجره که لنگه در به وسیله لولا روی آن نصب می‌شود. |
| چاله آسانسور | فضای عمودی در ساختمان که کابین آسانسور در آن حرکت می‌کند و در پایین آن چاهک قرار دارد. |
| چاه جذبی | چاهی برای دفع فاضلاب یا آب‌های سطحی که آب در آن به خاک اطراف نفوذ می‌کند. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ح»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| حائل | سازه‌ای مانند دیوار یا سازه نگهبان که برای جلوگیری از ریزش خاک یا سنگ ساخته می‌شود. |
| حفر | ایجاد گودال یا چاه در زمین با ابزار دستی یا مکانیکی. |
| حفاری | عملیات گسترده کندن زمین برای اجرای پروژه‌هایی مانند پی‌سازی، تونل یا استخراج منابع زیرزمینی. |
| حلقوه | روشی در دیوارچینی برای جلوگیری از افتادگی ریسمان کار؛ در این روش یک آجر موقت در وسط کار قرار داده می‌شود تا ریسمان تراز باقی بماند. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «خ»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| خاکریز | توده‌ای از خاک که برای ایجاد ارتفاع، کنترل آب یا تقویت مسیرها ساخته می‌شود. |
| خرپا | سازه‌ای شبکه‌ای با اعضای مثلثی که در سقف‌ها و پل‌ها برای افزایش مقاومت استفاده می‌شود. |
| خروجی | نقطه‌ای که آب، فاضلاب یا سیالات از سیستم تأسیساتی خارج می‌شوند. |
| خرک | قطعه‌ای از میلگرد که برای نگه داشتن شبکه آرماتور در فاصله مناسب هنگام بتن‌ریزی استفاده می‌شود. |
| خرپشته | اتاقک کوچکی در بالای ساختمان که معمولاً محل دسترسی به پشت‌بام و راه‌پله است. |
| خمش | تغییر شکل یک عضو سازه‌ای در اثر وارد شدن ممان یا بار عمودی. |
| خیز | میزان انحراف یا خمیدگی یک عضو سازه‌ای نسبت به خط افقی اولیه آن. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «د»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| دال | صفحه‌ای از بتن مسلح که برای ساخت سقف یا کف ساختمان استفاده می‌شود. |
| دیوار برشی | دیوار سازه‌ای که برای مقاومت در برابر نیروهای جانبی مانند زلزله و باد طراحی می‌شود. |
| دانه‌بندی | طبقه‌بندی مصالحی مانند شن و ماسه بر اساس اندازه ذرات. |
| دست‌انداز پله | نرده یا حفاظی که در کنار راه‌پله برای جلوگیری از سقوط نصب می‌شود. |
| دیوار باربر | دیواری که علاوه بر جدا کردن فضاها، بخشی از بار سازه را نیز تحمل می‌کند. |
| دیوار غیر باربر | دیواری که تنها برای جداسازی فضا استفاده می‌شود و نقشی در تحمل بار ساختمان ندارد. |
| دیوار حائل | دیواری که برای نگه داشتن خاک در شیب‌ها یا گودبرداری‌ها ساخته می‌شود. |
| داربست | سازه موقتی فلزی که برای دسترسی کارگران به ارتفاع در زمان اجرای ساختمان استفاده می‌شود. |
| دکفراژ | عملیات باز کردن قالب‌های بتن پس از رسیدن بتن به مقاومت اولیه. |
| درز انبساط | فاصله‌ای در سازه برای جلوگیری از آسیب ناشی از تغییرات دما و انبساط مصالح. |
| درز انقطاع | فاصله بین دو ساختمان مجاور برای جلوگیری از برخورد آن‌ها در هنگام زلزله. |
| داکت | فضای عمودی یا افقی در ساختمان که برای عبور لوله‌ها و کابل‌های تأسیساتی در نظر گرفته می‌شود. |
| دلیل‌گذاری | اجرای رج مبنا در کف یا دیوار برای تعیین تراز و راهنمای ادامه کار. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ر»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| رگلاژ | عملیات تنظیم، هموارسازی و آماده‌سازی سطح پس از خاکبرداری یا پیش از اجرای کارهای بعدی. |
| رطوبت‌گیر | دستگاه یا سیستم مورد استفاده برای کاهش رطوبت محیط. |
| رابیتس | شبکه فلزی مشبک که برای اجرای سقف کاذب یا نگهداری ملات گچ و سیمان استفاده می‌شود. |
| رمپ | مسیر شیب‌دار برای ارتباط بین دو سطح با ارتفاع متفاوت. |
| ریسمان کار | نخ یا ریسمان راهنما که برای حفظ تراز و راستای دیوارچینی استفاده می‌شود. |
| رج | هر ردیف افقی آجر یا بلوک در عملیات دیوارچینی. |
| رکابی | میلگرد خم‌شده به شکل U که برای تثبیت آرماتورها در بتن استفاده می‌شود. |
| رامکا (پاشنه بتن) | قطعات فلزی یا میلگردی که برای تعیین فاصله صحیح آرماتور از قالب و تأمین پوشش بتن به کار می‌روند. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ز»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| زیربنا | مجموع مساحت تمام طبقات ساخته‌شده یک ساختمان که در محاسبات متراژ بنا در نظر گرفته می‌شود. |
| زلزله‌سنج | دستگاهی علمی که برای ثبت و اندازه‌گیری شدت، زمان و امواج زلزله استفاده می‌شود. |
| زنگ‌زدگی | فرآیند خوردگی فلزات در اثر واکنش با رطوبت و اکسیژن که باعث کاهش مقاومت آن‌ها می‌شود. |
| زهکشی | مجموعه اقداماتی برای هدایت و خارج کردن آب‌های سطحی یا زیرزمینی از یک محل. |
| زنجاب | خیس کردن آجر پیش از دیوارچینی به منظور پاک شدن گردوغبار و افزایش چسبندگی ملات به آجر. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «س»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| سازه | مجموعه‌ای از اجزای باربر مانند تیر، ستون و پی که وظیفه انتقال بار به زمین را بر عهده دارند. |
| سیمان | ماده چسباننده‌ای که با آب واکنش داده و در ترکیب با شن و ماسه برای ساخت بتن و ملات استفاده می‌شود. |
| سقف کاذب | پوششی که در زیر سقف اصلی نصب می‌شود و برای پوشاندن تأسیسات یا زیبایی فضای داخلی کاربرد دارد. |
| سیپورکس | نوعی بلوک سبک ساختمانی که برای دیوارهای جداکننده یا دیوارهای سبک استفاده می‌شود. |
| سقف | عنصر افقی در ساختمان که طبقات را از هم جدا کرده و فضای داخلی را پوشش می‌دهد. |
| سپتیک تانک | مخزن بسته‌ای برای جمع‌آوری و ته‌نشینی فاضلاب در مناطقی که به شبکه فاضلاب شهری متصل نیستند. |
| سیتکا | میلگرد طولی تقویتی در اعضای بتنی مانند تیر، ستون یا فونداسیون. |
| ستون | عضو عمودی سازه که بار طبقات و سقف را به فونداسیون منتقل می‌کند. |
| سنجاقی | میلگرد کوچکی که برای تقویت خاموت‌ها و اتصال بهتر آرماتورها استفاده می‌شود. |
| سیم آرماتوربندی | مفتول نازک فولادی که برای بستن و ثابت نگه داشتن میلگردها در آرماتوربندی استفاده می‌شود. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ش»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| شمع | عضو سازه‌ای عمیق که برای انتقال بار ساختمان به لایه‌های مقاوم‌تر خاک استفاده می‌شود. |
| شیب | میزان تغییر ارتفاع سطح در یک فاصله مشخص که معمولاً به درصد بیان می‌شود. |
| شفته آهک | ملات ترکیبی خاک، آهک و آب که برای تقویت بستر خاک یا زیرسازی ساختمان به کار می‌رود. |
| شمشه | ابزار بنایی برای صاف کردن و تراز نمودن سطوح ملات یا بتن. |
| شمشیری پله | تیر فلزی یا بتنی زیر پله که پله‌ها روی آن قرار می‌گیرند. |
| شناژ | تیر بتنی افقی که برای اتصال پی‌های منفرد و افزایش استحکام سازه اجرا می‌شود. |
| شاه‌تیر | تیر اصلی در سازه که بار تیرهای فرعی یا سقف را تحمل می‌کند. |
| شلنگ تراز | وسیله‌ای ساده برای هم‌تراز کردن دو نقطه با ارتفاع متفاوت با استفاده از آب داخل شلنگ. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ص»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| صلیب‌سازی | روشی برای تقویت بستر زمین با استفاده از شبکه میلگرد و بتن مسلح. |
| صاعقه‌گیر | تجهیزی فلزی که برای هدایت جریان صاعقه به زمین و محافظت از ساختمان نصب می‌شود. |
| صافی | وسیله‌ای که برای جداسازی ذرات معلق از مایعات یا سیالات استفاده می‌شود. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ض»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| ضریب اطمینان | مقدار حاشیه ایمنی که در طراحی سازه برای جلوگیری از شکست در نظر گرفته می‌شود. |
| ضریب کشسانی | معیاری که میزان مقاومت مصالح در برابر تغییر شکل الاستیک را نشان می‌دهد. |
| ضدزنگ | پوشش یا ماده محافظی که برای جلوگیری از خوردگی و زنگ‌زدگی فلزات استفاده می‌شود. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ط»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| طراحی سازه | فرآیند تعیین ابعاد، مصالح و جزئیات فنی اجزای سازه برای تأمین ایمنی و پایداری ساختمان. |
| طاق | سازه‌ای قوسی شکل که برای انتقال و توزیع بار در بناهای سنتی و برخی سازه‌ها استفاده می‌شود. |
| طرح اختلاط بتن | تعیین نسبت دقیق سیمان، آب، شن و ماسه برای تولید بتن با مقاومت و کیفیت مشخص. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ظ»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| ظرفیت باربری | بیشترین باری که یک عضو سازه‌ای یا خاک زیر پی می‌تواند بدون شکست تحمل کند. |
| ظرفیت حرارتی | مقدار گرمایی که یک ماده می‌تواند در خود ذخیره کند. |
| ظرفیت برشی | حداکثر نیروی برشی قابل تحمل توسط یک مقطع سازه‌ای پیش از گسیختگی. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ع»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| عایق‌کاری | مجموعه اقداماتی برای جلوگیری از نفوذ رطوبت، حرارت یا صدا به داخل ساختمان. |
| عمل‌آوری بتن | نگهداری بتن در شرایط مناسب رطوبت و دما پس از بتن ریزی برای افزایش مقاومت نهایی آن. |
| عمر مفید | مدت زمانی که یک سازه می‌تواند عملکرد مناسب و ایمن خود را حفظ کند. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «غ»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| غلتک | ماشین راهسازی که برای متراکم کردن خاک، شن یا آسفالت استفاده می‌شود. |
| غشا | لایه‌ای نازک و مقاوم که برای جلوگیری از عبور آب یا رطوبت در سازه‌ها استفاده می‌شود. |
| غبارگیر | دستگاهی صنعتی برای جمع‌آوری گردوغبار و ذرات معلق در هوا. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ف»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| فونداسیون | بخش زیرین ساختمان که وظیفه انتقال بار سازه به زمین را بر عهده دارد. |
| فولاد | آلیاژ مقاوم آهن که در ساخت اسکلت فلزی و آرماتوربندی کاربرد گسترده دارد. |
| فریم | چارچوب یا اسکلت نگهدارنده اجزای مختلف سازه یا تجهیزات. |
| فرغون | وسیله حمل دستی مصالح ساختمانی در کارگاه. |
| فارسی‌بُر | برش مصالح با زاویه ۴۵ درجه که معمولاً در گوشه‌ها و نما کاربرد دارد. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ق»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| قالب‌بندی | ساخت و نصب قالب‌های موقت برای شکل دادن بتن تا زمان سخت شدن آن. |
| قیر | ماده‌ای سیاه و چسبنده که در عایق‌کاری و آسفالت‌سازی استفاده می‌شود. |
| قوس | سازه‌ای منحنی که برای انتقال بهتر بار در پل‌ها، سقف‌ها و طاق‌ها به کار می‌رود. |
| قرنیز | نوار باریکی از سنگ یا مصالح دیگر در پایین دیوار داخلی برای محافظت از دیوار. |
| قلاب میلگرد | خم انتهایی میلگرد که برای مهار بهتر آن در بتن استفاده می‌شود. |
| قالب فلزی | قالب ساخته‌شده از صفحات فلزی که برای بتن‌ریزی دقیق و چندبار مصرف در سازه‌ها استفاده می‌شود. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ک»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| کوله | بخش انتهایی پل که در دو طرف آن قرار دارد و بار عرشه پل را به زمین منتقل می‌کند. |
| کلاف | عضو افقی یا عمودی در ساختمان که برای یکپارچه‌سازی و افزایش مقاومت دیوارها و سازه اجرا می‌شود. |
| کف‌پوش | مصالحی مانند سنگ، سرامیک، پارکت یا موزاییک که برای پوشاندن سطح کف ساختمان استفاده می‌شوند. |
| کرسی‌چینی | اجرای چند ردیف آجر یا سنگ روی پی برای بالا آوردن تراز دیوارها از سطح زمین. |
| کروم‌بندی | ایجاد نوارهای ملات در دیوار یا کف برای مشخص کردن ضخامت و تراز صحیح اندود گچ و خاک یا ملات. |
| کف سازی | مجموعه عملیات آماده‌سازی و اجرای لایه‌های مختلف کف ساختمان با مصالحی مانند بتن، سرامیک یا سنگ. |
| کروم دلیل | کرومی که در گوشه کار اجرا می‌شود و به عنوان نقطه مرجع برای تعیین شیب‌بندی استفاده می‌گردد. |
| کمچه گرد | ابزار بنایی با لبه گرد که برای پخش ملات در دیوارچینی یا کف‌سازی استفاده می‌شود. |
| کمچه چهارگوش | وسیله‌ای برای اجرای سیمان‌کاری یا پخش ملات در عملیات اندودکاری. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «گ»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| گابیون | قفس‌های فلزی پر از سنگ که برای مهار خاک، کنترل فرسایش و ساخت دیوار حائل استفاده می‌شوند. |
| گودبرداری | عملیات حفاری و برداشت خاک برای آماده‌سازی محل اجرای فونداسیون یا سازه زیرزمینی. |
| گچ کشته | گچی که با هم‌زدن طولانی آماده می‌شود تا زمان گیرش آن افزایش یافته و برای پرداخت مناسب باشد. |
| گره ساده | نوعی گره در آرماتوربندی که برای اتصال سریع میلگردهای شبکه‌ای در سقف یا فونداسیون استفاده می‌شود. |
| گره صلیبی | روش بستن میلگردها در نقاط تقاطع که برای اتصال قوی‌تر در آرماتورهای ضخیم کاربرد دارد. |
| گره پشت‌گردنی | نوعی اتصال در آرماتوربندی که معمولاً در گوشه‌ها برای تثبیت بهتر میلگردها به کار می‌رود. |
| گره اصطکاکی | گره‌ای در آرماتوربندی که برای جلوگیری از لغزش میلگردها در شبکه‌های قائم مانند دیوارهای بتنی استفاده می‌شود. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ل»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| لاینینگ | پوشش داخلی تونل‌ها یا کانال‌ها که برای افزایش مقاومت و جلوگیری از نفوذ آب اجرا می‌شود. |
| لوله‌کشی | عملیات نصب و اتصال لوله‌ها برای انتقال آب، گاز، فاضلاب یا سایر سیالات در ساختمان. |
| لایروبی | برداشت رسوبات، گل‌ولای یا مواد اضافی از کف رودخانه‌ها، کانال‌ها یا مخازن. |
| لاشه‌چینی | چیدن سنگ‌های طبیعی با نظم مشخص برای ساخت دیوار، پی یا سازه‌های سنگی. |
| لچکی | صفحه یا ورق فلزی مثلثی یا ذوزنقه‌ای که برای تقویت اتصال تیر و ستون به کار می‌رود. |
| لیکا | نوعی بلوک سبک ساختمانی که با استفاده از دانه‌های رس منبسط شده ساخته می‌شود. |
| لغاز (پشت‌بند) | پیش‌آمدگی ایجادشده در دیوارهای بلند برای جلوگیری از انحراف و افزایش پایداری آن‌ها. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «م»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| محوطه‌سازی | طراحی و اجرای فضای بیرونی ساختمان شامل مسیرها، فضای سبز و عناصر تزئینی. |
| مصالح ساختمانی | مواد مختلفی مانند سیمان، آجر، بتن، فولاد و سنگ که در ساخت سازه‌ها استفاده می‌شوند. |
| میکسر بتن | دستگاهی برای مخلوط کردن سیمان، شن، ماسه و آب جهت تولید بتن یکنواخت. |
| میلگرد | میله فولادی ساده یا آجدار که برای افزایش مقاومت کششی در بتن مسلح به کار می‌رود. |
| میلگرد انتظار | میلگردهایی که از بتن خارج می‌شوند تا در آینده به عضو سازه‌ای بعدی مانند ستون یا دیوار متصل شوند. |
| ملات باتارد | ملات ترکیبی از سیمان، آهک، ماسه و آب که در برخی کارهای بنایی استفاده می‌شود. |
| ملات ساروج | ملات سنتی ساخته‌شده از آهک، خاکستر و مواد افزودنی که در گذشته برای آب‌بندی سازه‌ها استفاده می‌شد. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ن»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| نقشه‌برداری | علم اندازه‌گیری و تعیین موقعیت نقاط روی زمین برای تهیه نقشه‌های دقیق مهندسی. |
| نرده | حفاظی فلزی یا چوبی که برای ایمنی در پله‌ها، بالکن‌ها یا لبه‌ها نصب می‌شود. |
| نعل درگاه | تیر یا قطعه مقاومی که در بالای در یا پنجره قرار می‌گیرد تا بار دیوار بالایی را تحمل کند. |
| نرمه‌کشی | اجرای لایه‌ای نازک از ملات سیمان یا پودر سنگ برای صاف و آماده کردن سطح زیرکار. |
| نیلینگ | روش پایدارسازی گود که در آن میلگردها یا میخ‌های فولادی در خاک نصب می‌شوند تا از ریزش جلوگیری شود. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «و»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| وال پست | عضو فلزی یا بتنی که برای مهار و تقویت دیوارهای غیرسازه‌ای در برابر نیروهای جانبی استفاده می‌شود. |
| ویبراسیون بتن | لرزاندن بتن تازه برای خروج حباب‌های هوا و افزایش تراکم و مقاومت بتن. |
| واحد اندازه‌گیری | معیارهایی مانند متر، کیلوگرم یا مترمربع که برای سنجش ابعاد و مقادیر در پروژه‌های ساختمانی استفاده می‌شوند. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ه»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| هیدرولیک | شاخه‌ای از مهندسی که به بررسی رفتار، حرکت و فشار مایعات می‌پردازد. |
| هواگیری | خارج کردن هوای محبوس از سیستم‌های لوله‌کشی یا تأسیسات برای عملکرد بهتر آن‌ها. |
اصطلاحات عمرانی با حرف «ی»
| اصطلاح | تعریف بازنویسی‌شده |
|---|---|
| یراق‌آلات | قطعات فلزی مانند لولا، دستگیره و قفل که در نصب درها و پنجره‌ها استفاده می‌شوند. |
| یوتیلیت | شبکه‌های خدماتی زیرساختی مانند آب، برق، گاز و مخابرات در پروژه‌های عمرانی. |
| یکنواختی | ویژگی مصالح یا بتن که نشان می‌دهد ترکیب و خواص آن در تمام بخش‌ها یکسان است. |
| یک‌رگی کردن | اجرای اولین ردیف آجر یا بلوک در دیوارچینی که مبنای ادامه رج‌های بعدی قرار می‌گیرد. |
| یوغ | قاب چوبی یا فلزی چهارضلعی که برای نگهداری و تثبیت قالب در بتن‌ریزی استفاده می‌شود. |
مطلب مرتبط: اشتباهات رایج در عمران
از دیگر موارد اصطلاحات ساختمان سازی
-
سازه نگهبان: سیستم موقتی یا دائمی برای جلوگیری از ریزش دیواره‌های گود و حفاظت از ساختمان‌های مجاور در زمان گودبرداری.
-
سایه‌اندازی: ایجاد مزاحمت نوری برای ملک مجاور به دلیل ارتفاع یا موقعیت ساختمان جدید.
-
سنگ پلاک: سنگ نمای با ضخامت کم (حدود ۲ سانتی‌متر) که برای پوشش نمای ساختمان استفاده می‌شود.
-
سنگ حکمی: سنگی که مطابق ابعاد تعیین‌شده در نقشه یا دستور کار، برش و آماده نصب می‌شود.
-
ساب‌فریم پنجره: چهارچوب فلزی واسطه که پیش از نصب پنجره UPVC اجرا می‌شود تا از تغییر شکل قاب جلوگیری کند.
-
سند بنیادی (مصادره‌ای): سند ملکی که سابقه تملک یا مصادره توسط نهادهای خاص را در پیشینه خود دارد.
-
سنگ مالون (بادبر): سنگ‌های منظم و تراش‌خورده مکعبی که در نماهای سنگی سنتی استفاده می‌شوند.
-
سنگ قواره: سنگ لاشه‌ای که لبه‌های تیز آن اصلاح شده و شکل منظم‌تری یافته است.
-
سنگ قلوه: سنگ‌های گرد یا شکسته که در زهکشی، پر کردن فضاهای خالی یا بلوکاژ کاربرد دارند.
-
عرض پله: فاصله مفید بین دو دیواره یا گونه پله که طبق ضوابط معمولاً حداقل ۱۱۰ سانتی‌متر در نظر گرفته می‌شود.
-
فضاهای مشاع: قسمت‌هایی از ساختمان مانند راه‌پله و پارکینگ که مالکیت آن‌ها مشترک بین همه مالکان است.
-
فلاشینگ: ورق یا پوشش فلزی نصب‌شده روی جان‌پناه یا لبه دیوار برای جلوگیری از نفوذ آب باران.
-
فوم بتن: بتن سبک و متخلخل حاصل از ترکیب سیمان، آب و فوم که برای شیب‌بندی و کف‌سازی استفاده می‌شود.
-
قالب کنج: قالب مخصوص اجرای گوشه‌های قائم در سازه‌های بتنی.
-
قفل و بست دیوار (پیوند): نحوه آرایش آجرها یا بلوک‌ها برای درگیری مناسب و افزایش مقاومت دیوار.
-
قپان: نشانه‌های کنترلی که برای بررسی شاقولی بودن دیوار از بالا به پایین استفاده می‌شود.
-
قلم بندکشی: ابزار فلزی باریک برای اجرای بند ملات بین آجر یا سنگ نما.
-
کفراژبندی زیر قالب عرشه پل: سازه موقت نگهدارنده قالب‌های بتن‌ریزی در اجرای عرشه پل.
-
کَوَل: حلقه‌های بتنی پیش‌ساخته که همزمان با حفاری چاه نصب می‌شوند تا از ریزش جداره جلوگیری کنند.
-
کُرپی: پیچ و قطعه فلزی رزوه‌دار برای مهار پوشش سقف‌های شیب‌دار مانند ساندویچ پنل.
-
کله راسته: روش چیدمان آجر که در آن یک آجر در راستای طول دیوار و آجر بعدی عمود بر آن قرار می‌گیرد.
-
کنج پخ‌دار: اجرای گوشه سازه با لبه مورب برای حذف تیزی و جلوگیری از لب‌پریدگی.
-
کلاهک در: بخش بالایی قاب در که زیر نعل درگاه قرار می‌گیرد.
-
گونه پله: سطح جانبی پله که بین کف پله و شمشیری قرار دارد.
-
گزارش تخلف: اعلام رسمی مهندس ناظر درباره تخلفات اجرایی یا ایمنی پروژه.
-
گزارش مرحله‌ای: گزارش‌های دوره‌ای ناظر که برای ادامه مراحل قانونی ساخت الزامی است.
-
لابی: فضای ورودی مشترک در ساختمان که دسترسی به واحدها یا آسانسور از آن انجام می‌شود.
-
لاریز: نحوه چیدمان بلوک‌ها به‌گونه‌ای که انتهای رج عقب‌نشینی داشته باشد و درگیری ایجاد شود.
-
لیسه‌ای کردن: صاف و صیقلی کردن سطح بتن با ماله فلزی پس از پرداخت اولیه.
-
لقمه (اسپیسر): قطعه فاصله‌گذار برای تنظیم پوشش بتن روی میلگردها.
-
منهول: دریچه دسترسی یا اتصال در شبکه فاضلاب یا تأسیسات زیرزمینی.
-
میلگرد ریشه: میلگرد اتصال‌دهنده اعضای بتنی که با طول مهاری مشخص در بتن تعبیه می‌شود.
-
مهره رگلاژ: مهره تنظیم‌کننده زیر بیس‌پلیت برای تثبیت تراز ستون فلزی.
-
مشرفیت: ایجاد دید مستقیم به فضای خصوصی ملک مجاور به دلیل جانمایی بازشو یا ارتفاع ساختمان.
-
مرجع صدور پروانه: نهادی مانند شهرداری که مجوز رسمی ساخت را صادر می‌کند.
-
مهتابی (تراس): فضای روباز متصل به واحد که معمولاً روی سقف طبقه پایین قرار دارد.
-
میلگرد ممان منفی: میلگرد تقویتی در ناحیه بالای تیر یا تیرچه برای مقابله با لنگر منفی.
-
مواد مضاف بتن: افزودنی‌هایی که برای بهبود ویژگی‌هایی مانند زمان گیرش یا کارایی به بتن اضافه می‌شوند.
-
نشمین تیر: محل قرارگیری و تکیه‌گاه تیرهای سقف روی دیوار یا ستون.
-
نمای جذب: نمای سنگی که قطعات آن بدون فاصله و به‌صورت چسبیده اجرا می‌شوند.
-
نمای بنددار: نمایی که بین قطعات سنگ یا آجر فاصله وجود دارد و با ملات بندکشی پر می‌شود.
-
نمای شسته: نمای سیمانی که پس از اجرا شسته می‌شود تا سنگدانه‌های رنگی آن نمایان شود.
-
نورگیر: فضای باز طراحی‌شده برای تأمین نور طبیعی در بخش‌های داخلی ساختمان.
-
نوسازی: تخریب کامل ساختمان قدیمی و احداث بنای جدید با پروانه تازه.
-
هشته‌گیر: نوعی اتصال در دیوارهای متقاطع که امروزه توصیه به عدم استفاده از آن می‌شود.
-
هره‌چینی: اجرای مورب آجر در رج آخر برای قفل کردن دیوار به سقف.
آشنایی با اصطلاحات مهندسی عمران، شکاف میان دانش تئوری دانشگاه و واقعیت‌های اجرایی کارگاه را پر می‌کند. این تسلط، ابزار اصلی ارتباط حرفه‌ای و پیش‌نیاز موفقیت شما در مسیر کارآموزی و دنیای مهندسی است. این اصطلاحات در کارگاه های ساختمانی خیلی به درد میخورد.