دستورالعمل کار در ارتفاع

در این صفحه، فایل دانلودی دستورالعمل کار در ارتفاع را در قالب یک فایل PDF در اختیارتان قرار دادیم تا با مقررات این حوزه، آشنا شوید. گفتنی است هر فعالیتی که در ارتفاعی بالاتر از ۱.۲۰ متر نسبت به سطح زمین صورت گیرد، در دسته کار در ارتفاع قرار می‌گیرد. این نوع عملیات، از جمله پرخطرترین فعالیت‌ها در حوزه ساخت‌وساز به شمار می‌رود. در صورتی که نکات ایمنی مربوط به آن رعایت نشود، می‌تواند منجر به حوادث جدی و زیان‌های سنگین شود. بنابراین، آگاهی از دستورالعمل کار در ارتفاع، برای تمام افرادی که در این فضاها فعالیت می‌کنند، از جمله کارگران و مدیران پروژه، امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است.

گفتنی است که دانلود آیین نامه ایمنی کار در ارتفاع pdf در این صفحه، کاملا رایگان است. همچنین لازم به ذکر است با وجود اینکه در ادامه، توضیحاتی اجمالی در مورد این آیین نامه شرح خواهیم داده‌ایم، اما لازم است برای مطالعه اطلاعات بیشتر، فایل دستورالعمل کار در ارتفاع را دانلود نمایید.

 

 

تعاریف مهم دستورالعمل کار در ارتفاع

پیش از ورود به مباحث تخصصی دستورالعمل کار در ارتفاع، ضروری است که با برخی اصطلاحات رایج در این زمینه آشنا شوید:

• کار در ارتفاع: به هرگونه فعالیت یا عملیاتی گفته می‌شود که محل انجام آن در ارتفاعی بیشتر از ۱.۲۵ متر نسبت به سطح پایه قرار داشته باشد.
• عامل کار در ارتفاع: به فردی اطلاق می‌شود که آموزش‌های مرتبط با نوع فعالیت در ارتفاع را با موفقیت پشت سر گذاشته و گواهینامه معتبر از مراکز آموزشی دریافت کرده و توانایی انجام کار به‌صورت ایمن را دارد.
• حفاظت در برابر سقوط: به مجموعه‌ای از تجهیزات، اقدامات و تدابیر گفته می‌شود که برای پیشگیری از سقوط افراد یا کاهش آسیب‌های احتمالی ناشی از آن طراحی و اجرا می‌شود.
• کمربند ایمنی: وسیله‌ای از جنس الیاف مقاوم طبیعی یا مصنوعی است که قسمت کمر فرد را احاطه کرده و بخشی از سیستم حفاظت در برابر سقوط محسوب می‌شود.
• فاصله ایمن: حداقل میزان فاصله‌ای که باید بین کاربر و سطح زیرین حفظ شود تا در صورت سقوط، از برخورد مستقیم با موانع جلوگیری شود.
• طناب ایمنی: نوعی طناب مخصوص است که در شرایط لغزش یا سقوط، وظیفه توقف فرد را در حین سقوط بر عهده دارد و نقش محافظتی ایفا می‌کند.
• هارنس (تسمه ایمنی بدن): ابزاری است از جنس الیاف پلیمری مقاوم که از بالای ران تا قسمت‌های بالاتنه را دربر گرفته و از طریق قلاب‌هایی به سیستم ایمنی متصل می‌شود تا فرد را در ارتفاع ایمن نگه دارد.
• سطح مبنا: نخستین سکوی مطمئن و ایمن در زیر محل کار است که به عنوان مبنای اندازه‌گیری ارتفاع و طراحی تدابیر ایمنی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

خطرات کار در ارتفاع

در صنعت ساخت و ساز، سقوط از ارتفاع یکی از اصلی‌ترین عوامل بروز مرگ و میرها است. حتی سقوط از ارتفاعی به اندازه 4 تا 6 فوت (معادل 1.2 تا 1.8 متر) می‌تواند منجر به آسیب‌های جدی و در برخی مواقع منتهی به مرگ شود.

علاوه بر سقوط، دیگر خطرات مرتبط با کار در ارتفاع شامل موارد زیر هستند:

1. گرد و غبار
2. مواد شیمیایی خطرناک (مانند آزبست)
3. برق و الکتریسیته
4. سطوح تیز و برنده
5. ارتعاشات
6. نویز و سر و صدا
7. تشعشعات (مانند تابش نور خورشید)
8. تغییرات دمایی (سرما و گرما)
9. باد و طوفان
10. انجام کار در ارتفاع بالاتر از سطح زمین

 

چهار اصل ایمنی کار در ارتفاع

1. افزایش دانش ایمنی؛ تحلیل خطرات و ارائه آموزش‌های لازم برای کار در ارتفاع
2. بررسی تجهیزات حفاظت فردی؛ گامی برای کاهش ریسک حین کار در ارتفاع
3. طرح‌ریزی و تحلیل ریسک؛ پایه‌ریزی ایمنی پایدار در فعالیت‌های ارتفاعی
4. پایش مستمر و ارزیابی دوره‌ای؛ از تدوین برنامه‌ها تا ارتقای کیفیت ایمنی در کار در ارتفاع

 

روش‌های ایمن برای انجام فعالیت در ارتفاع

در دستورالعمل کار در ارتفاع، 3 روش ایمن برای انجام هرگونه فعالیت در ارتفاع وجود دارد که شامل:

 

1. سیستم جلوگیری از قرارگیری در وضعیت سقوط (محدودکننده):

این روش مانع از قرار گرفتن فرد در موقعیتی می‌شود که احتمال سقوط در آن وجود دارد. این سیستم به دو صورت مورد استفاده قرار می‌گیرد:

• سیستم‌های جمعی مانند نرده‌های محافظ
• تجهیزات انفرادی نظیر نقطه اتصال، طناب رابط (لنیارد) و کمربند تمام بدن (هارنس)

 

2. سیستم مهار و کاهش آسیب در صورت سقوط (متوقف‌کننده):

این سامانه به‌گونه‌ای طراحی شده که در صورت وقوع سقوط، انرژی حاصل از آن را جذب کرده و از شدت آسیب‌ها بکاهد. این روش هم شامل دو نوع است:

• سیستم‌های فردی مانند هارنس، طناب ایمنی و شوک‌گیر
• تجهیزات جمعی مانند تور ایمنی که در زیر محل کار نصب می‌شود

 

3. روش دسترسی با طناب:

در این روش برای ایمنی بیشتر از دو طناب مجزا استفاده می‌شود؛ یکی برای حرکت و دسترسی به محل کار، و دیگری به عنوان طناب پشتیبان در صورت بروز حادثه. این تکنیک نیازمند مهارت بالا و تجهیزات تخصصی است.

 

شرایط محیطی لازم برای اجرای عملیات

در دستورالعمل کار در ارتفاع، توجه به شرایط جوی بسیار حائز اهمیت است. گفتنی است در صورتی که شرایط جوی و محیطی می‌تواند خطراتی برای ایمنی فعالیت در ارتفاع ایجاد کند، باید فوا عملیات متوقف گردد. نمونه‌هایی از این شرایط نامناسب شامل موارد زیر است:

• سرعت مجاز باد برای کار در ارتفاع کمتر از  30 کیلومتر در ساعت است، در غیر این صورت کار باید متوقف شود.
• انجام فعالیت در دکل‌ها و سطوح فلزی هنگام رعد و برق شدید
• استفاده از تجهیزات برقی در شرایط بارندگی یا صاعقه (مانند جوشکاری برقی)
• لغزنده بودن سطوح کاری به دلیل بارش باران یا برف
• نبود نور کافی در محل انجام کار
• کاهش میدان دید به دلیل مه، گردوغبار، بارش یا رعد و برق

توانمندی‌های جسمی و روانی افراد مجری عملیات

• افرادی که در ارتفاع فعالیت می‌کنند باید دارای دید مناسب و کافی باشند؛ حداقل دید مورد قبول ۲/۱۰ است (با یا بدون عینک).
• شنوایی کارکنان نیز باید در حدی باشد که بتوانند هشدارهای ایمنی و صدای دیگر همکاران را به‌خوبی تشخیص دهند، حتی بدون استفاده از سمعک.
• مجریان کار در ارتفاع باید از نظر بدنی در وضعیت مطلوب بوده، سرعت واکنش، مهارت‌های حرکتی و تعادل جسمی مناسبی داشته باشند و دچار ترس از ارتفاع، سرگیجه یا اختلالات مشابه نباشند.
• در صورتی که فرد دارای نشانه‌هایی از ناپایداری روانی یا مشکلات شناختی باشد که توسط پزشک متخصص تأیید شده، حضور او در عملیات می‌تواند برای خودش یا دیگران خطرآفرین باشد و باید از به‌کارگیری وی جلوگیری شود.
• افرادی که در معرض خطر سکته قلبی قرار دارند (مانند افراد با فشار خون بالا یا مبتلا به بیماری‌هایی چون صرع که کنترل فیزیکی بدن آن‌ها مختل می‌شود)، صلاحیت لازم برای کار در ارتفاع را ندارند. در این موارد انجام معاینات و آزمایش‌های تخصصی پزشکی الزامی است.

 

مقررات ایمنی در نصب و استفاده از داربست‌ها

1- کلیه عملیات مربوط به نصب، اجرای تغییرات اساسی و بهره‌برداری از داربست‌ها باید تحت نظارت فردی متخصص و توسط نیروهایی با تجربه کافی انجام گیرد.

2- هنگام نصب اولیه یا ایجاد هرگونه تغییر در داربست، نصب تابلو هشدار با عنوان "داربست ناقص است" الزامی است.

3- پیش از آنکه داربستی در اختیار کارکنان قرار گیرد، باید توسط فردی صلاحیت‌دار بررسی شود تا از موارد زیر اطمینان حاصل شود:

• داربست از نظر ایمنی قابل‌قبول باشد.
• تجهیزات استفاده‌شده در ساخت آن سالم و مناسب باشند.
• سازه برای نوع فعالیت مدنظر مناسب باشد.
• لوازم ایمنی در محل مناسب خود تعبیه شده باشند.

4- اجزای تشکیل‌دهنده داربست باید از مصالح استاندارد ساخته شده و توان تحمل بارهای واردشده را داشته باشند.

5- طراحی داربست باید با ضریب اطمینان حداقل چهار برابر بیشینه بار مورد انتظار انجام شود.

6- چوب‌هایی که در ساخت داربست به کار می‌روند باید دارای ویژگی‌های زیر باشند:

• کیفیت بالا و با الیاف سالم.
• بدون هیچ‌گونه پوشش یا رنگ.
• فاقد عیوبی مانند گره، پوسیدگی، و خوردگی ناشی از آفات.
• در برابر ترک‌خوردگی به‌درستی محافظت شده باشند.

7- اجزای داربست باید در شرایط مناسب نگهداری شده و از ابزارهای غیرمرتبط جدا باشند.

8- قطعات فلزی نباید دارای ترک، زنگ‌زدگی یا ایرادات ساختاری دیگر باشند.

9- قسمت‌هایی از کابل یا طناب داربست که در معرض ساییدگی یا آسیب قرار دارند باید با استفاده از بالشتک محافظت شوند.

10- طناب‌هایی که با مواد خورنده یا اسیدی تماس داشته‌اند یا دچار نقص شده‌اند، نباید مجدداً مورد استفاده قرار گیرند.

11- داربست‌ها باید در فواصل مشخص، هم در راستای عمودی و هم افقی، به سازه اصلی مهار شوند (مگر در مورد داربست‌های خودایستا).

12- به هیچ عنوان نباید از اجسام نامطمئنی مانند آجرهای سست، لوله‌های فاضلاب، بلوک‌های جداشده، جعبه یا بشکه برای تکیه‌گاه داربست استفاده شود.

13- پایه‌های داربست باید به‌طور ایمن و محکم مهار شوند تا از جابه‌جایی، لغزش یا واژگونی جلوگیری گردد.

14- هیچ بخشی از داربست نباید جدا شود، مگر آنکه بخش باقی‌مانده طبق مقررات ایمنی قابل استفاده باشد.

15- در داربست‌های مستقل، حداقل یک‌سوم تیرهای حامل باید تا زمان برچیدن کامل داربست در محل خود باقی بمانند و به تیرهای افقی یا عمودی مهار شده باشند.

16- داربست نباید به‌عنوان محل ذخیره مصالح ساختمانی استفاده شود، مگر مصالحی که برای کار روزانه مورد نیاز هستند.

17- بار وارد بر داربست باید تا حد امکان به‌طور یکنواخت پخش شود تا از برهم خوردن تعادل آن جلوگیری شود.

18- از وارد کردن ضربات ناگهانی یا فشارهای شدید مانند پریدن روی سکوها باید خودداری گردد.

19- پس از پایان کار در پایان هر روز، کلیه ابزارها و مصالح باید از روی داربست جمع‌آوری شوند.

20- چنانچه بخشی از داربست نیاز به تعمیر داشته باشد، تا زمان انجام تعمیرات، استفاده از آن ممنوع است.

21- داربست‌هایی که محل کار پرسنل هستند باید به تعداد کافی سکوی کار مناسب با نوع فعالیت داشته باشند.

22- سکوهای کار فقط پس از نصب کامل تجهیزات ایمنی قابل استفاده هستند.

23- تخته‌های زیر پا که در سکو به کار می‌روند باید از نظر ضخامت یکنواخت باشند.

24- تخته‌هایی که به‌عنوان سکوی کار استفاده می‌شوند، باید حداقل سه تکیه‌گاه داشته باشند، مگر اینکه شرایط طراحی به‌گونه‌ای باشد که خم شدن یا لغزش آن‌ها محتمل نباشد.

25- سکوهای کار باید به نحوی ساخته شوند که تخته‌ها یا الوارها در زمان کار جابه‌جا نشوند.

26- نصب سکوهای کار باید مطابق با مشخصات مندرج در جدول استاندارد مربوطه انجام شود.

 

تجهیزات ایمنی برای پیشگیری از سقوط هنگام کار در ارتفاع

یکی از مهم‌ترین دستورالعمل کار در ارتفاع ، استفاده از تجهیزات ایمنی حین کار است. این تجهیزات شامل:

 

1- کمربند ایمنی (هارنس – Harness):

در شرایطی که امکان استفاده از حفاظ‌های ثابت وجود ندارد، به‌کارگیری کمربند ایمنی یا هارنس ضروری است. این ابزار به تنهایی مانع از سقوط نمی‌شود، بلکه هدف اصلی آن کاهش ارتفاع سقوط و کم کردن شدت برخورد است. با این حال، احتمال بروز آسیب برای فرد همچنان باقی می‌ماند.

پیش از شروع حرکت روی سطح کار، هارنس باید به نقطه‌ای ایمن مهار شود. تنها افرادی که دوره‌های آموزشی مرتبط را گذرانده و با نحوه استفاده صحیح از هارنس آشنا هستند، مجاز به استفاده از آن می‌باشند. بازرسی مداوم این وسیله، مشابه سایر تجهیزات حفاظت فردی، ضروری است و در صورت مشاهده خرابی یا فرسودگی باید جایگزین شود.

 

 

2- (Safety Nets):

توری‌های ایمنی ساختاری شبکه‌ای و ارتجاعی دارند که در ارتفاعات، در زیر ناحیه فعالیت افراد پهن می‌شوند. این سیستم‌ها هنگام سقوط احتمالی، از شدت ضربه واردشده کاسته و از جراحت‌های جدی جلوگیری می‌کنند.

راه‌اندازی، نصب و جمع‌آوری این تورها باید توسط افراد آموزش‌دیده و دارای صلاحیت انجام شود. همچنین، یک فرد متخصص باید پیش از استفاده و به‌طور هفتگی در طول دوره بهره‌برداری، وضعیت توری‌ها را بررسی نماید.

• مکانیزم عملکرد توری ایمنی: زمانی که بار یا فردی روی تور سقوط می‌کند، گره‌های نزدیک به محل برخورد به سرعت سفت می‌شوند و انرژی ضربه را جذب می‌کنند. این فرآیند ظرفیت انرژی‌گیری تور را کاهش می‌دهد، اما باعث می‌شود آسیب‌هایی مثل ضربه به سر به حداقل برسد.
• نکات ایمنی مربوط به توری‌ها: توری‌ها باید تا حد امکان به سطح کاری که افراد بر روی آن فعالیت دارند نزدیک باشند. این فاصله نباید از 9.1 متر بیشتر شود.

آزمایش سقوط برای توری در موارد زیر الزامی است:

• جابه‌جایی محل نصب
• پس از انجام تعمیرات
• پس از شش ماه استفاده مداوم
• استفاده از تورهای آسیب‌دیده ممنوع است و تعمیر آن‌ها باید توسط افراد واجد شرایط انجام شود.
• هر توری باید دارای طناب حاشیه‌ای با مقاومت شکست حداقل 5000 پوند (معادل 22.2 کیلونیوتن) باشد.

 

 

3- کیسه‌های هوا (Air Bags):

در مواقعی که امکان نصب توری‌های ایمنی وجود ندارد، از کیسه‌های هوا استفاده می‌شود. این کیسه‌ها حاوی هوای فشرده هستند که توان تحمل وزن افراد و ابزارها را دارند و در کاهش شدت برخورد در سقوط مؤثر عمل می‌کنند.

 

 

آموزش کار در ارتفاع

برای افزایش سطح دانش و آگاهی کارکنان نسبت به دستورالعمل کار در ارتفاع، لازم است دوره‌های آموزشی به‌صورت منظم و متناسب با نیاز شغلی افراد برگزار شود.

سرفصل‌های پیشنهادی این دوره‌ها عبارتند از:

• معرفی مفاهیم پایه‌ای و الزامات ایمنی در فعالیت‌های در ارتفاع
• بررسی انواع خطراتی که ممکن است در کار در ارتفاع به وجود آید
• آموزش شیوه‌های ایمن‌سازی محیط و فرآیندهای کاری در ارتفاع
• شناخت روش‌ها و ابزارهای ایمنی مورد استفاده برای کار در ارتفاع
• مرور نکات ایمنی مرتبط با ماشین‌آلات مورد استفاده در ارتفاع
• بررسی تجهیزات حفاظت در برابر سقوط و نحوه استفاده صحیح از آن‌ها
• آشنایی با علائم هشداردهنده و تابلوهای ایمنی مخصوص این نوع کارها
• معرفی تجهیزات حفاظت فردی ضروری در این شرایط کاری
• روش‌ها و ابزارهای مناسب برای کاهش ارتفاع سقوط
• آموزش کاربردی در خصوص جلوگیری از افتادن ابزار یا مصالح در حین کار
• آماده‌سازی کارکنان برای واکنش مؤثر و صحیح در مواقع اضطراری

برگزاری این دوره‌ها باید با حضور مربیان متخصص و به‌صورت عملی و نظری انجام گیرد تا اطمینان حاصل شود که کارکنان آمادگی کامل برای اجرای ایمن وظایف خود را داشته و کاملا به دستورالعمل کار در ارتفاع مسلط هستند.
.

سوالات متداول در مورد دستورالعمل کار در ارتفاع

 

TBM کار در ارتفاع چیست؟

TBM مخفف "Toolbox Meeting" است که به جلسات ایمنی کوتاهی گفته می‌شود که پیش از شروع کار در ارتفاع برگزار می‌شود. در این جلسات، تیم کاری با خطرات موجود، تجهیزات ایمنی، و روش‌های ایمن‌سازی آشنا می‌شود تا از بروز حوادث جلوگیری گردد.

 

استاندارد کمربند ایمنی کار در ارتفاع چیست؟

استاندارد کمربند ایمنی کار در ارتفاع شامل الزامات فنی است که برای اطمینان از ایمنی فرد در هنگام کار در ارتفاع باید رعایت شود. این استانداردها شامل ویژگی‌های کمربند مانند مقاومت در برابر بارهای مختلف، نحوه اتصال به نقاط ایمن، و روش‌های بازرسی و نگهداری آن می‌باشد. طبق این استانداردها، استفاده از کمربندهای ایمنی تایید شده و در شرایط مناسب ضروری است.

 

چطور می‌توان از سقوط ابزار و مصالح در هنگام کار در ارتفاع جلوگیری کرد؟

پاسخ: استفاده از تجهیزات ایمنی مثل سیستم‌های طناب‌کشی و تجهیزات مهار برای ابزار، نصب توری‌های ایمنی و محیط کاری مرتب می‌تواند از سقوط ابزار و مصالح جلوگیری کند. همچنین، نظارت دقیق بر رعایت نکات ایمنی و تنظیم صحیح فضای کار الزامی است.

در آخر، با دانلود دستورالعمل کار در ارتفاع pdf از این صفجه، با تمامی مقررات کار در ارتفاع آشنا شده و با رعایت آنها می‌توانید از بروز هرگونه خطر، جلوگیری نمایید.